نقدی بر بانکداری اسلامی

دانشگاه امام صادق (ع)

بانکداری اسلامی با تأکید بر هدفمندی استفاده از منابع مالی و بهره برداری از این منابع در فعالیت‌های سازنده، رشد دهنده، بر ممنوعیت ربا و سود غیر واقعی استوار است. در سایه محورهای دوگانه مزبور، تأمین نیازهای اسلامی جامعه و کاهش نابرابری توزیع درآمد و ثروت و در یک بیان کوتاه «توسعه عمومی اقتصاد» امکان پذیر می‌شود. در این اثر، سعی شده است تا بر مباحثی همچون: شیوه های اعطای تسهیلات و نحوه وام دهی بر اساس نظام بانکداری اسلامی؛ مشخصات مؤسسات بانکی و اعتباری بر اساس عقود اسلامی؛ بررسی مشکلات پیش روی مؤسسات مالی اسلامی؛ ارائه پیشنهادها و راه حل‌هاي مرتبط در اين حوزه؛ زیربناهای سازمانی لازم جهت مدیریت نقدینگی در بانکداری اسلامی؛ اهداف و وظایف مؤسسات بین المللی فعال در بانکداری اسلامی و…، پرداخته شود.

كتاب در قالب دوازده فصل تدوين شده است. اهم مباحث مطرح شده در اين كتاب عبارتند از:
شيوه‌هاي اعطاي تسهيلات و نحوه وام دهي بر اساس نظام بانكداري اسلامي
مشخصات موسسات بانكي و اعتباري كه بر اساس عقود اسلامي فعاليت مي‌كنند
بررسي مشكلات پيش روي موسسات مالي اسلامي
زيربناهاي سازماني لازم جهت مديريت نقدينگي در بانكداري اسلامي
چارچوب بازل و مباحثي پيرامون تنظيم گري و نظارت در بانكداري اسلامي
بانكداري بدون ربا در ايران(سابقه،‌نقد، مشكلات و چالش‌ها)
مقايسه تطبيقي تجهيز منابع در بانكداري اسلامي ايران و بانك‌هاي مالزي و امارات و اردن
بانكداري اسلامي در پاكستان، بحرين، انگلستان، ‌بنگلادش و فعاليت‌هاي بانك توسعه اسلامي در زمينه گسترش بانكداري اسلامي
تصوير احتمالي بانكداري اسلامي و چالش‌هاي پيش روي آن در آينده
نحوه مواجهه بانكداري اسلامي با چالش‌هاي پيش‌رو
احصاء موسسات بين المللي فعال در زمينه بانكداري اسلامي

موضوع:
بانکداری اسلامی

مخاطبان اصلی:
جامعه علمي و دانشگاهي، كليه ذي‌نفعان و ذيربطان صنعت بانكداري، سياستگذاران نظام پولي

مسائل اصلی:
صنعت بانکداری اسلامی هم‌اکنون با گونه دیگری از موضوعات مواجه است. این موضوعات عبارتند از:
چگونه می‌توان به فرآیند رشد پایدار با كمك صنعت بانكداري اسلامي دست یافت؟
بانكداري اسلامي و سيستم مالي اسلام، چگونه مي‌تواند نيازهاي مالي دولت و بخش خصوصي را تامين كند؟
اجراي بانكداري اسلامي عملياتي، مستلزم چه تغييراتي در گستره اقتصاد است؟
زيربناهاي سازماني لازم جهت مديريت نقدينگي در بانكداري اسلامي چيست؟
تصوير احتمالي بانكداري اسلامي و چالش هاي پيش روي آن در آينده چيست؟

اهداف:
اين كتاب به دنبال تبیين وضعيت موجود صنعت بانكداري كشور و بررسي شبهه ربوي بودن و صوري شدن عمليات بانكداري بدون ربا و احصاء چالش‌ها و ارائه راهكارهاي قانوني و اجرايي براي نيل به الگوي بانكداري اسلامي است.

نتایج:
اولاً عليرغم باور عده‌اي كه هنوز هم نمي‌توانند به اقتصاد بدون ربا فكر كنند، بانكداري اسلامي الگويي كاملاً عملي است.
ثانياً بررسي ها حاكي از آن است حتي در جوامع غير مذهبي نيز بانكداري اسلامي توجيه عقلايي داشته و چه بسا عملكرد آن در برخي موارد كاراتر از نظام ربوي بوده است.
ثالثاً در عصر حاضر كه بسياري از بانكهاي ربوي به جهت تنگناهاي اقتصادي مجبور به تعطيلي و ادغام شده‌اند، صنعت بانكداري اسلامي پا به عرضه وجود گذاشته و روز به روز نيز گسترش مي‌يابد.

ویژگی های ممتاز و انحصاری اثر:
ضرورت اشاعه نظام و فرهنگ بانکداری اسلامی در گستره میهن اسلامی عزیزمان از یکسو و اهمیت بررسی و نقد جامع الاطراف این پدیده بالنده نوپا از سوی دیگر، ازجمله اهداف و آرمانهایی است که تحقق آن همواره مطمح نظر اندیشمندان و محققان بوده است. از سوي ديگر با توجه به گذشت بيش از 37 سال از اجراي قانون «عمليات بانكي بدون ربا» در كشور و عدم اصلاح قانون با توجه به خلاء هاي موجود، ضرورت بازنگري در قوانين بانكي و پرداختن به الگوي بانكداري اسلامي به عنوان يك راهكار جايگزن اهميت مضاعف دارد.
يكي از ويژگي‌هاي انحصاري اين كتاب اين است كه ضمن پرداختن به اقدامات صورت گرفته در 6 كشور پيشرو در حوزه بانكداري اسلامي و نحوه تخصيص و تجهيز منابع در كشورهاي فوق جهت الگو برداري در نظام بانكي كشور،‌ چشم اندازي از چالش هاي احتمالي پيش روي بانكداري اسلامي و نحوه پاسخگويي به نيازهاي مستحدثه را نيز ارائه مي‌نمايد.

دیدگاه‌های دیگر در مورد مسئله اصلی:
سه ديدگاه متفاوت كه در اين زمينه وجود دارد عبارتند از:
برخي عقود با ماهيت بانکها و مؤسسات اعتباري تناسب ندارد، چرا كه بانكها موسسات انتفاعي بوده و به دنبال حداكثر كردن سود مادي خود مي‌باشند و اين هدف، هدف غايي بانكداري اسلامي نيست. همچنين در عقود مشاركتي اگر بانكها بخواهند به معناي واقعي كلمه مشاركت نمايند، متحمل زيان خواهند شد كه اين با هدف بانكهاي ربوي در تعارض است.
برخي عقود با مقاصد و سليقه‌هاي مشتریان تناسب ندارد و پاسخگوي نيازهاي فعلي جامعه نيست. به همين دليل با اجراي بانكداري اسلامي بسياري از نيازها بدون پاسخ خواهد ماند.
چهارچوب قانوني خاصي براي عمليات بانكداري بدون ربا وجود ندارد. به عبارت ديگر تمامي قوانين مربوط به امور تجاري و مالي بر اساس بهره است و فقدان نرخ بهره در نظام بانكداري بدون ربا، يك چالش اساسي در اين زمينه است.

محورهای پیشنهادی برای پژوهشگران:
به نظر مي‌رسد در شرايط فعلي با توجه به ضرورت بازنگري در نظام بانكي كشور، ارائه الگوهاي قانوني و عملياتي منوط به در اولويت قرار دادن ابعاد فقهي و شرعي عمليات بانكي در كنار سایر اصول و ضوابط بانكداري متعارف همچون حاكميت شركتي، نظارت و شفافيت بانكي و … مي‌تواند به عنوان محورهاي مهم و اساسي در مطالعات آتي مد نظر قرار گيرد.

محدودیت‌های پژوهش:
محدوديت در دسترسي به برخي آمارها و منابع لاتين و فارسي

نویسنده

حسین هرورانی,

مصطفی زهتابیان,

مهدی هرورانی

سال نشر

۱۳۸۹

تیراژ

۱۵۰۰

نوبت چاپ

اول

تعداد صفحات

۴۰۰

شابک

۹۷۸۶۰۰۵۵۷۴۳۹۵

ناشر

دانشگاه امام صادق (ع)