مصلحت در فقه سیاسی شیعه

پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

مصلحت به عنوانِ رویکردی فقهی جهت فهم احکامِ الهی، از مهم ترین ارکان و مبانی تصمیم گیری حاکم در ابعادِ گوناگونِ حیاتِ جامعه اسلامی به خصوص عرصه سیاست و اداره جامعه بوده و قدمتی به درازای تاریخ فقه دارد و پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مورد توجّه واقع شده و نقش اساسی در مبانی نظری اداره مطلوب حکومت یافته است.
مصلحت به عنوان یکی از ارکان پویایی و کارآمدی فقه شیعه، نقشی محوری در حیاتِ سیاسی جامعه داشته و موجباتِ گذار از بن بست های احتمالی و تسهیل جهت وصول به مطلوب را در حکومت اسلامی فراهم می آورد.

کتاب حاضر، پژوهشی است که با هدف نمایاندن ماهیت، مؤلفه‌ها و کار ویژه‌هایی است که مصلحت، به‌عنوان محور اساسی در حوزه فقه سیاسی ایفا کرده است تا در نهایت، به کارآیی و کارآمدی فقه سیاسی جامعه کمک نماید. در بخش اول مفاهیم اساسی تحقیق مانند مصلحت، فقه سیاسی، فقه حکومتی و حکم ثانوی مورد بررسی قرارگرفته است. در ادامه مواردی چون پیشینه و تاریخچه مصلحت، ماهیت مصلحت در فقه سیاسی و متعلّق مصلحت به تحقیق گذاشته‌شده است. در بخش دوّم کتاب که به مبانی و منابع مصلحت اختصاص دارد، دو گونه منبع برای مصلحت برشمرده شده است.

بخش بعدی کتاب، گونه شناسی مصلحت را مورد توجّه قرار داده است که با توجّه به اعتبارات مختلفی که برای تقسیم‌بندی لحاظ شده است، مصلحت گونه شناسی و طبقه‌بندی‌شده است. گونه شناسی مصلحت به اعتبار، اعتبار و عدم اعتبار، درجه اعتبار، سعه و ضیق، دنیا و آخرت و احکام واقعی و ظاهری، معیار تقسیم‌بندی‌ها قرار گرفته‌اند.

مسائل اصلی:
مباحث بنیادینی در این تحقیق بررسی شده اند. مانند: استفاده از قواعد فقه سیاسی در راستای اثبات و معیار به کارگیری مصلحت؛ بررسی مصالح واقعیه در سه مرحله، مصلحت در جعل، در اجرا و در متعلّق؛ شناخت مرجع تشخیص مصلحت بر اساس نظریه های مختلف حکومت دینی؛ ضوابط فقهی به کارگیری مصلحت در نظام سیاسی و برشمردن بسیاری از عرصه های مصلحت ورزی در سیاست داخلی و خارجی نظام سیاسی. به شبهات بسیاری در خصوص استفاده از عنصر مصلحت در فقه شیعه و نظام جمهوری اسلامی پاسخ داده شده است، مانند این که؛
«مصلحت از مختصات فقه اهل سنت نبوده، بلکه استفاده سابقه درازی در فقه شیعه قبل از انقلاب اسلامی ایران دارد»؛
«استفاده از مصلحت مستلزم خروج از اجتهادِ مصطلح نخواهد بود»؛
«استفاده از مصلحت، راهکاری درون فقهی بوده و موجبِ تعطیلی بسیاری از احکام نخواهد بود»
و «استفاده از مصلحت، در راستای کارآمدی فقه بوده و به معنای سکولار شدن فقه نیست»

اهداف:
هدف از این تحقیق، نمایاندنِ ماهیت، مولفه ها و کارویژه هایی است که مصلحت در حوزه فقه سیاسی ایفا کرده و به کارآیی و کارآمدی فقه سیاسی در جامعه کمک می نماید.

ویژگی های ممتاز و انحصاری اثر:
روشی که در این تحقیق، مدِّ نظر قرار گرفته، روشی اجتهادی و مشتمل بر منابع اصیل فقهی عقلی و نقلی است. طبیعتاً سعی بر آن شده است، از گفتمان غالب فقاهتی در استدلال های خویش بهره گرفته و ضمن اثبات مصلحت در این گفتمان، ویژگی ها و راهکارهای تحقق آن به اثبات برسد، ضمن این که نمایاندن مصادیق کلان مصلحت و تطبیق آن در موارد مختلف سیاسی نیز در این تحقیق مدِّ نظر بوده که با ابتناء بر کتب فقهی و آراء فقیهان انجام شده است.
مصلحت به عنوان یکی از پارادایم های فقه سیاسی، نقشی محوری در حوزه های تشریع و اجراء احکام داشته و موجبات کارآیی و کارآمدی فقه سیاسی را فراهم آورده و اهدافِ غایی شارع را تأمین می نماید. و در زندگی سیاسی، مصلحت سببِ تسهیل رفتار و رفع معضلات و مشکلات و خروج از بن بستها و انسدادهای فکری و عملی می شود.

 

نویسنده

سید سجاد ایزدهی

سال نشر

۱۳۹۳

تیراژ

۱۰۰۰

نوبت چاپ

اول

تعداد صفحات

۴۵۶

شابک

۹۷۸۶۰۰۱۰۸۲۷۱۹

نقد و بررسی

هیچ دیدگاهی هنوز نیست.

اولین نفری باشید که نظر می دهید “مصلحت در فقه سیاسی شیعه”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

7 − شش =

ویراستاری نقد و بررسی