جلد پشتی
داخل رو نگاه کنید

مدل کار در سبک زندگی با رویکرد اخلاق اسلامی

موضوع کار و اشتغال سابقه‌اي ديرينه در تمدن بشر دارد و در پي تحولاتي که به خود ديده، به تدريج به منزله وسيله‌اي براي تحصيل سود و منفعت مادي در آمده و به طور عمده با هدف سودآوري انجام مي‌گيرد. رويکرد جوامع به مقوله کار و اشتغال تابعي از فرهنگ و نظام معرفتي و ارزشي آن جامعه است. بر اين اساس ضرورت بحث از چيستي و چگونگي کار و اشتغال از منظر دين، خصوصا آيين اسلام مسئله‌اي انکار ناپذير و از سويي نيازمند مطالعه و کاوشي عميق در مباني نظري کار و اشتغال است. طبعا پس از اين کاوش و تدوين مدل سهل تر اين فرصت فراهم مي‌شود تا با استناد به شاخص‌ها و ويژگي‌هاي مدل، راه کارهاي برون رفت از معضلات و چالش هاي حوزه کار و اشتغال ارائه گردد.

روش پژوهش در این رساله ، کتابخانه‌اي و در مقام داوري استنادي تحليلي است؛ که پس از مطالعه و بررسي منابع و تحليل داده‌هاي تحقيق به نتايج زير دست يافته است:

مدل کار و اشتغال اسلامي شامل ارکان و مولفه هايي است که هر يک در نوع خود ويژگي‌هاي متمايزي در مقايسه با ديگر مدل‌هاي موجود معاصر دارد. در مدل کار اسلامي با رويکردي هدفمند همواره مفاهيم و عناصري چون: مسئوليت پذيري، وجدان کاري، حيات طيبه، خدامحوري، عدالت ورزي و حفظ کرامت و برابري انسان ها مورد تاکيد قرار مي‌گيرد. تحصيل سود و جلب منافع مادي صرفا بخشي از اهداف اين مدل بوده، تامين سعات و آرامش انسان عالي ترين مقصود است. اصلي ترين توصيه راهبردي براي برون رفت از چالش‌ها و معضلات موجود در حوزه اشتغال و تجارت جهان معاصر خصوصا جوامع اسلامي ‌رجعت به سبک زيست ديني و انقياد به اصول اخلاقي است.

اين رساله ؛ شامل پنج فصل مي‌باشد در فصل آغازين، به کليات و مفاهيم و موضوعاتي نظير تبيين موضوع تحقيق، سوالات تحقيق، فرضيه‌ها و اهداف تحقيق، اهميت موضوع و دليل انتخاب آن پرداخته شده است. در فصل دوم ابتداء به نقش مؤثر مباني به عنوان زيرساخت‌هاي اساسي در شکل گيري مدل کار و اشتغال اشاره شده است و از مباني پنج گانه معرفت شناختي، هستي شناختي، الهياتي، انسان شناختي و ارزش شناختي، نقش دو دسته مباني (الهياتي و انسان شناختي) برجسته شده است. در بخش دوم اين فصل به معرفي اهداف پرداخته شده است، 1- اهداف الهي- تربيتي (بينشي، گرايشي و رفتاري) 2- اهداف اقتصادي فرهنگي- اجتماعي 3-اهداف طبيعي(زيست محيطي). در بخش سوم به مفهوم و اهميت روش در مسير دستيابي به اهداف و ويژگي‌هاي روش‌هاي کار و اشتغال اسلامي‌توجه شده است. در بخش پاياني اين فصل نيز به تبيين اصول راهبر پرداخته ايم. در فصل سوم همت خود را به تبيين بايسته‌ها و مولفه هاي اخلاقي کار و مشاغل معطوف داشته، با استناد و بهره گيري از متون اسلامي اين مولفه ها مورد دقت و تحليل قرار گرفته است.

اصلي‌ترين محور‌هاي بحث در فصل چهارم عبارتند از: 1. برخي چالش هاي کار، اشتغال و تجارت جهاني و تحليل آن‌ 2. بررسي چالش و آسيب‌هاي کار و اشتغال در جامعه ايران، مواردي نظير: ضعف وجدان کار، ضعف امانتداري در کار و مشاغل، بيکاري و کارگريزي، ضعف و فقدان کار جمعي، تنبلي و اهمال کاري و تبعات منفي اشتغال زنان مي‌باشد که در قبال هر يک از آسيب‌هاي بر شمرده راهبردها و راه کارهاي اسلامي‌ با بهره گيري از منابع و متون اسلامي مطرح و ارائه شده است.

فصل پنجم به ارائه مدل پرداخته است. در طراحي و ارائه مدل اهتمام بر آن بوده تا ابتدا جايگاه کار و اشتغال در سيستم مفهومي‌تعاليم اسلامي‌به نحو مطلوب شناخته شود. کار و مشاغل به عنوان زيرشاخه‌اي از نظام کلان آموزه‌هاي اسلامي‌ در ساحت اقتصادي و معيشتي حيات مؤمنانه ترسيم مي‌گردد که بايد به نحوي هماهنگ با ديگر ابعاد نظام و نگرش اسلامي شکل گيرد. مدل مورد نظر شامل بخش‌هاي زير است:

الف- مباني و اهداف         ب- روش‌ها و اصول راهبر        ج- محدوديت‌ها (اصول بازدارنده)          د- راهبردها و راهکارها.

موضوع رساله:

کار و سبک زندگی

 

مخاطبان اصلی:

الف) افراد و مراکز کار آفرین

ب)مدیران و سیاستگزاران عرصه کار و اشتغال در کشور

ج) پژوهشگران مباحث سبک زندگی اسلامی

د) شهروندان عادی و عاملان کار در مراکز و بنگاه های دولتی و خصوصی .

 

مسائل اصلی:

سؤال اصلي: مدل کار و اشتغال بر اساس سبک زندگي با رويکرد اخلاق اسلامي چگونه است؟

سوالات فرعي :1- مباني نظري، اهداف، روش‌ها و راهکارهاي مدل کار و اشتغال در نگرش مفهومي اسلام کدامند؟

2- بايسته‌ها و مولفه‌هاي اخلاقي کار و اشتغال اسلامي‌کدامند؟ 3- چالش وآسيب‌هاي اساسي مرتبط در حوزه کار و مشاغل کدامند؟

4- راهکارهاي عمده براي برون رفت از مشکلات و علاج چالش‌ها چيست؟

 

اهداف:

طبعا ارائه مباني و مفاهيم نظري، شاخص ها و مولفه هاي اخلاقي، الگوهاي رفتاري متناظر با مدل کار و مشاغل در سبک زندگي اسلامي ؛ شناخت ميزان اهميت مؤلفه‌هايي نظير: وجدان کاري، کارجمعي، بيکاري، تنبلي و اهمال کاري در کار و مشاغل و شناسايي مفاهيم راهبردي و راهکارهاي مدل مطلوب در مواجهه با چالش‌هاي اخلاقي و حرفه‌اي در عرصه کار؛ همگی مقدماتی برای  تنظيم و تدوين مدل و نقشه راه براي توسعه کار و کارآفريني در طراز انقلاب اسلامي و شناسايي چالش‌ها، موانع و زمينه‌هاي بازدارنده از تحقق الگو و مدل مطلوب کار و مشاغل ‌در جامعه ايراني خواهد بود. با توجه به اهميت شناسايي فرصت‌هاي بالقوه و چالش هاي موجود درعرصه کار و مشاغل، به عنوان مثال رفع نقيصه‌هايي نظير: کم کاري، ضعف وجدان کاري و …آثار و پيآمدهاي بزرگي در رونق اقتصاد و توسعه پايدار جامعه اسلامي‌ خواهد داشت.

 

نتایج:

مدل کار و اشتغال اسلامي‌در يک نگاه کلي في‌الواقع همان الگوي متمايز و متفاوت با مدل‌هاي غير ديني و سکولار، خصوصا در مقايسه با مدل کار و اشتغال در نظام سرمايه‌داري ليبرال و مدرن است. اين تمايز و به تعبيري تقابل در مباني فلسفي، نظام انگيزشي، اهداف و بسياري از گزاره‌هاي بنيادين اين دو نوع مدل و الگو است. اين تمايز و تقابل در برخي مفاهيم و مباني و گزاره‌هاي محتوايي فوق العاده علني و آشکارتر است از باب مثال: مفهوم سعادت و مصلحت، مفهوم عدالت و آزادي، مفهوم ماليت و ارزش کالا، برخي مفاهيم انسان شناختي و مفاهيم هستي شناختي، مفهوم مالکيت انسان، مفهوم رقابت، مفهوم بهره و ربا، مفهوم ثروت و درآمد و کيفيت توزيع اين دو، مفاهيمي نظير توحيد و جايگاه شريعت و معنويت در کار و اشتغال، تمايز و تقابل هم درحوزه مباني و فهم گزاره‌ها و هم در کيفيت تحقق اهداف و چگونگي انتخاب روش‌ها کاملا آشکار است. به نظر مي‌رسد اختلاف و تقابل در حوزه فهم و نگاه فلسفي به جهان هستي و انسان، مباحث شريعت و معنويت موجب شده است تا مدل کار و اشتغال اسلامي ‌را به اصرار بر مفاهيمي چون، توحيد(خدا محوري، خدا مالکي، خليفه الهي انسان”انسان جانشين نه جايگزين خدا”)- شريعتمداري و معنويت جويي برخاسته از موازين الهي و قاعده رعايت مصلحت فرد و جامعه تصريح و تاکيد نمايد و در مقابل مدل سرمايه‌داري با تاکيد بر انسان مداري، عقلانيت خود اتکا، بي‌نيازي به  عقل قدسی و حذف شريعت و نهايتا منفعت گرايي مادي و حاکميت اميال صاحبان قدرت اقتصادي هبوط از مفاهيم ارزشي و مصلحت جويانه منطبق بر موازين شريعت که با ارضای اميال در تضادند منجر گردد. دقت و فحص در اساسي ترين مولفه ها يعني “مباني”مشير به اين مفاهيم و مطالب است.

 

ویژگی های ممتاز و انحصاری اثر:

چنان که در بیان پیشینه تحقیق به طور اجمال به آثار مشابه  اشاره رفت در کليه  آن آثار و پژوهش ها مسائل و مواردي مثل:

الف. ويژگي هاي مدل کار و اشتغال با نگاه سبک زندگي اسلامي

ب. معرفي مباني و کيفيت ابتناي اجزاي مدل بر آن مباني.

ج. تبيين اهداف، اصول راهبر و راهکارهاي برون رفت از چالش ها؛ متناسب با مباني مدل

د. بيان جامع مولفه ها و شاخص هاي کار و اشتغال در سيره و منابع اسلامي

ه. طرح برخي از شايع ترين چالش ها و معضلات کار و اشتغال در ايران و تحليل آسيب شناختي آنها توام با ارائه راهکار با رويکرد اخلاق اسلامي

و. تبیین هماهنگي و انسجام منطقي اجزاي مدل با يکديگر و برآمدگي اهداف و اصول راهبر و روش هاي مربوط از مباني مدل، که تبيين و پيگيري اين محورها، رسالت اين رساله و هدف از انجام آن مي باشد، در تحقيقات مزبور اصولا مورد نظر محققان نبوده است. در خصوص جنبه نوآوري اين رساله نیز مي‌توان گفت: معرفي و تبيين مدل کار و اشتغال با رويکرد اخلاقي و رهيافت سبک زندگي اسلامي، با برخي ابهامات مفهومي مواجه است و از سويي چالش‌ها و تهديدهايي نظير کم کاري و کارگريزي، ضعف وجدان کاري، فقدان کار جمعي، کمبود کار مفيد و مسائلي از اين دست در خصوص کار مشاهده مي شود. لذا انجام این تحقيق که بنا دارد مدل و الگوي ديني، راهکارهاي پيشنهادي و مفاهيم متناظر به آموزه هاي اسلامي را ارائه نمايد، به نوبه خود مي تواند هم رافع ابهامات مفهومي و هم در بر دارنده راه حل هاي لازم براي برون رفت از معضلات و چالش هاي مورد ابتلاء باشد.

 

محورهای پیشنهادی برای پژوهشگران:

محورهایی نظیر : 1-تعمیق و توسعه فرهنگ مشتری مداری بر اساس تعالیم دینی چگونه است؟ 2- الزامات مواجهه منطقی و تدابیر جامع نگر برای کاهش بحران بیکاری در ایران کدامند؟ 3- راه کارهای پایبندی دولت و نظام سیاسی- اجتماعی به تعهدات خود نسبت به اهالی کار و کار آفرینان چیست؟

 

محدودیت‌های پژوهش:

در این خصوص با محدودیتی غیر از فقدان برخی منابع و عدم تسلط نویسنده بر زبان خارجی (انگلیسی) و زمان محدود دانشجویی (مقطع دکتری) برای دفاع از رساله با مشکل خاصی مواجه نبوده ام.

سال دفاع

۱۳۹۵

نویسنده

عبد الله غلامی

نقد و بررسی

هیچ دیدگاهی هنوز نیست.

اولین نفری باشید که نظر می دهید “مدل کار در سبک زندگی با رویکرد اخلاق اسلامی”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.