قدرت سیاسی

موضوع پژوهش حاضر، بررسی و تحلیل مفهوم قدرت در حوزه سیاست و نظام حاکم بر آن در فرهنگ قرآن است. نگارنده در این پژوهش بر آن است تا چیستی قدرت و نظام حاکم بر آن و چگونگی تقابل قدرت ها و روش های کسب قدرت در فرهنگ قرآن را مورد مطالعه قرار دهد. بر این اساس، پس از موضوع شناسی مفهوم قدرت در علم سیاست، نظام قدرت در فرهنگ قرآن را بررسی کرده و واژه هایی که با اصطلاح «قدرت» در فرهنگ قرآن مطابقت دارد را تبیین کرده است. سپس، قدرت دو جبهة «حق و باطل» و «استکبار و کفر با ایمان» را مقایسه کرده و در فصل پایانی، به رویارویی دو قدرت و جریان حق و باطل پرداخته و امکان تسلّط و پیروزی دو جبهه و عوامل آن را تبیین کرده است.
قدرت به معنای داشتن توانائی برای رسیدن به اهداف تعیین شده برای یک فرد، نهاد، یا یک حکومت است. بر مبنای تعالیم قرآنی هیچ قدرتی در مقابل قدرت الهی وجود خارجی ندارد و منبع و منشأ همه قدرت‌ها به او بر می‌گردد. انبیاء و اولیای الهی از طرف خداوند ولی امر جامعه می‌باشند. اعطاء این منصب از طرف خداوند علاوه بر این‌که منشأ مشروعیت قدرت و حکومت آن‌ها است، وجوب اطاعت مؤمنین از آن‌ها به دنبال دارد. مؤمنین علاوه بر این‌که باید با اتکاء به نیروی عقل و تجربه بشری، بهترین و پیشرفته‌ترین وسایل نظامی و رزمی را برای مقابله با کفار فراهم آورند، چنانچه در مسیر مستقیم الهی حرکت کنند، مؤید به امدادهای غیبی خواهند بود. این قدرت معنوی و غیبی موجب می‌شود تا مؤمنین حتی با قلت نیروی انسانی و رزمی بتوانند بر نیروهای کفر غلبه نمایند.
جامعه ایمانی و مؤمنین علاوه بر این‌که اصل قدرت را از جانب خداوند اخذ می‌نمایند، مشروعیت اعمال آن در جامعه ایمانی در حوزه داخلی و در مقابل با کفار در حوزه خارجی را نیز از خداوند اخذ می‌نماید.
اعمال قدرت از طرف ولی امر جامعه اسلامی که به ولایت تعبیر می‌شود، دنباله‌روی جامعه اسلامی از مسئولین امر خود را با محبت توأم می‌سازد. و لذا تبعیت مؤمنین از ولی امر علاوه بر این‌که وظیفه شرعی محسوب می‌شود، با عشق و محبت همراه است. این قدرت که بنا بر اصطلاحات روز سیاسی با عنوان قدرت نرم مطرح می‌شود جوهره خلقت و هدایت است و مؤمنین اوج محبت خود را متوجه خداوند و اولیاء او می‌نمایند.
دین اسلام که مبتنی بر فطرت و حقیقت است، در مقام احتجاج و استدلال نیز بر کفار غلبه دارد. بر این اساس مؤمنین با اتکاء به براهین عقلی و منطقی می‌توانند پیروز میدان گفتگوهای دیپلماتیک در روابط بین‌الملل باشند. این نوع از قدرت با عنوان قدرت اقناعی در کتاب مطرح شده است.
اولیای الهی که وظیفه هدایت بشر را به عهده دارند، علاوه بر قدرت عام ارشاد و هدایت همه انسان‌ها قدرت هدایت به معنای به سرمنزل مقصود رساندن «هدایت به امر» را نیز دارا هستند، بر اساس آیات قرانی از این مقام به مقام «امامت» بنا بر برداشت برخی از مفسرین تعبیر شده است. و بالاخره انبیاء و اولیاء به اذن الهی دارای نوعی قدرت تکوینی که در نتیجه عبودیت محض آن‌ها در برابر فرامین الهی است، برخوردار می‌باشند. و صاحبان آن می‌توانند در حوزه تکوین بر اساس مصالح تصرفاتی در عالم خلقت داشته باشند.
اسلام به‌عنوان یک آئین که هدف اصلی آن به کمال رساندن فرد و جامعه و تحقق عدالت در همه ابعاد فردی و اجتماعی است، در قالب فرستادن پیامبران الهی و تشکیل حکومت به دنبال تحقق این اهداف است. در مقابل، نیروهای ضد این اهداف که در فرهنگ قرآنی، حزب شیطان نامیده می‌شوند با تمام وجود با قدرتی که آن‌هم بنا به حکمت الهی از آن بهره‌مند شده‌اند، در جهت مقابله تحقق عدالت و شیوع فساد و ظلم حرکت همه جانبه و مستمری را با استفاده از نقاط ضعف فرد و جامعه اسلامی، از ابتدای خلقت آدم آغاز نموده و ادامه می‌دهند. تهدید، تطیمع، تحقیر، شایع پراکنی، جو سازی و انحراف افکار عمومی، سازشکاری از راههای مقابله حزب شیطان با فرد و جامعه ایمانی است. بنا بر فرهنگ قرآنی مؤمنین در صورت رعایت جنبه های ایمانی و با کسب عوامل قدرت مادی و معنوی می‌توانند پیروز این مقابله و کارزار باشند «و انتم الاعلون إن کنتم مؤمنین». به طور کلی در اسلام کسب قدرت، یعنی نیروی تاثیرگذار بر دیگران برای تحقق عدالت در جامعه مورد تایید و تاکید واقع شده است و تمام اشکال و صور کسب قدرت و دستگاه اعمال آن، یعنی تشکیلات حکومتی به این منظور با ارزش خواهد بود.

موضوع:
بررسي مفهوم قدرت در حوزه سياست و نظام حاكم بر آن در فرهنگ قرآن مي‌باشد. بناي كار بر اين بوده است كه حجم محدودي از مطالب مورد بحث به تبيين ديدگاه انديشمندان حوزه سياست اختصاص يابد. بر اين اساس بعد از موضوع‌شناسي مختصر قدرت در حوزه سياست، وارد مباحث قرآني شده و موضوع از ديدگاه قرآن با روش «توصيفي، تحليلي» مورد بررسي قرار گرفته است.

مخاطبان اصلی:
دانشجویان و طلاب علوم دینی

مسائل اصلی:
موضوع قدرت که عموماً در علم سیاست به آن پرداخته‌شده، اولاً از این جهت که موضوعی مبنایی در این عرصه به حساب می‌آید و ثانیاً از جهت میان‌رشته‌ای بودن ماهیت این موضوع و استفاده از آن در مدیریت و علم سازمان و اقتصاد و… و همچنین ضرورت انجام مطالعات میان‌رشته‌ای، موضوع حائز اهمیتی به شمار می‌آید.
از طرف دیگر، با توجه به لزوم تنظیم روابط انسانی بر مبنای دستورات دینی و قرآنی، باید به دنبال ” بررسی ساختار حاکم بر مفهوم قدرت در فرهنگ قرآن” بود. بنابر این مسئله اصلی در این کتاب شناخت مبانی قدرت در قرآن کریم و تحلیل قدرت مصطلح در علوم رائج و نقد و بررسی آن بر اساس مبانی قرآنی است.

اهداف:
نوعی از مطالعات بین‌رشته‌ای، مبتنی بر شناخت موضوعات مستحدثه در علوم جدید مثل سیاست، اقتصاد و مدیریت و سپس تبیین آن‌ها از دیدگاه اسلام است. حسن این‌گونه مطالعات و بیان مبانی اسلام در قالب اصطلاحات علوم مصطلح، این است که دانشمندان سایر مکاتب، مفاهیم اسلامی را بهتر درک می‌کنند، زیرا در قالب اصطلاحات آن‌ها به بیان مطالب پرداخته شده است.
انحرافی که ممکن است در این نوع از مطالعات بین‌رشته‌ای صورت گیرد آن است که محقق برای ملاک‌ها و ارزش‌های حاکم بر آن دانش موضوعیت قائل شود و خود را در دایره تنگ آن علوم گرفتار کند و بکوشد مطالب قرآن و حدیث را در قالب آن مباحث، مطرح نماید. اما سعی ما در کتاب بر این بوده است که مفهوم قدرت از زاویه دید محققان لائیک، تبیین و مورد نقد و بررسی قرار گیرد و موارد مطابقت و عدم مطابقت آن تحلیل و نقاط ضعف و قوت آن نظریه از دیدگاه قرآن و اسلام تبیین شود .

نتایج:
در قرآن کریم برای صاحبان قدرت اصطلاحی، تعیبر قوه (ذوقوه) به کار رفته است، ولی واژه قدرت به کار نرفته است و این نشان دهنده این مطلب است که به افراد بشر ممکن است توان و نیروئی از طرف خداوند اعطاء شود، ولی تقدیر عالم به دست خداوند است و از دست بشر خارج است.
تقابل بین ایمان و کفر و در نتیجه جامعه ایمانی و استکباری تقابلی ذاتی است و همه انبیاء الهی بر اساس قرآن، با مستکبرین جامعه خود تقابل داشتند.
مستکبرین و کفار همه توان و نیروی قدرت در جهت مقابله با نیروهای ایمانی در حد خرد و کلان به کار می گیرند و دو هدف را در این راستا به کار می گیرند؛ همانند سازی فرهنگی یا حذف فیزیکی. قدرت نرم زمینه هماهنگی فرهنگی را فراهم می کند و قدرت سخت در راستای حذف فیزکی به کار گرفته می شوند.
جامعه و نیروهای ایمانی، مادامی که ملتزم به ایمان باشند، کفار نمی توانند بر آنها سلطه پیدا کنند. به میزانی که جامعه مسلمین از لوازم ایمان تهی شود، به همان میزان کفار بر جامعه مسلمین سلطه می یابند.
کسب توان کامل نظامی، سیاسی، اقتصادی و وحدت، پیروی از رهبری الهی و… موجب پیروزی مسلمین علیه کفار می شود.
مستکبرین با تلاش همه جانبه و از طریق روش هائی چون تحقیر، تهدید، تطمیع، سازشکاری، شایعه پراکنی و اتهام … به مقابله با جامعه ایمانی می پردازند.

ویژگی های ممتاز و انحصاری اثر:
بررسی همه واژه هائی که به نوعی مسئله قدرت را در قرآن می رساند مورد بررسی قرار گرفته است.
قدرت در فرهنگ سیاسی بررسی شده و تعاریفی که از آن ارائه شده استخراج شده است.
بر اساس اصطلاحات مصطلح در حوزه قدرت از جمله قدرت نرم و سخت، قدرت تشویقی، تنبیهی، اقناعی، فرهنگ قدرت در قرآن مورد بررسی قرار گرفته است. و لذا سعی بر این بوده است که مطالعه ای بین رشته ای در خصوص موضوع قدرت صورت گیرد.
بر اساس مکتب قرآن تمام عوامل قدرت ساز کفار و مومنین مورد بررسی قرار گرفته و روش های هر کدام از دو جبهه برای تسلط بر جبهه دیگر به کار می گیرند و این دو قدرت مورد مقایسه قرار گرفته است و این نتیجه حاصل شده است که اگر مومنین از همه عوامل قدرت ساز خود بهره گیرند، کفار نمی توانند بر آنها مسلط شوند.
این مسئله مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است که در مقام احتجاج و استدلال (قدرت اقناعی) با توجه به اینکه فرهنگ مبتنی بر حق است بر اساس یکی از تفاسیر ارائه شده از آیه شریفه(لن یجعل الله للکافرین علی المؤمنین سبیلا؛ النساء:141) در مباحثات بین المللی چنانچه دیپلمات های حکومت اسلامی مسلط بر مبانی دینی باشند، پیروز میدان دیپلماسی خواهند بود.

دیدگاه‌های دیگر در مورد مسئله اصلی:
طی جستجوهای انجام شده در این زمینه، تنها کتابی که به‌خوبی به تبیین فلسفه قدرت از منظر اسلام پرداخته است، کتاب «فلسفه قدرت» نوشته سید عباس موسوی است. اما زاویه مباحث مطرح شده در این تحقیق کاملاً متفاوت با آن است. مسئله تحقیق حاضر، چیستی قدرت و نظام حاکم بر آن در فرهنگ قرآن است. بر این اساس ابتدا موضوع شناسی «مفهوم قدرت» در علم سیاست و مدیریت صورت گرفته است و پس از آن نظام قدرت در قرآن و ساخت حاکم بر آن مورد کاوش واقع شده است.

محورهای پیشنهادی برای پژوهشگران:
مسئله فقه قدرت که ناظر به باید و نبایدهای کاربرد قدرت در حوزه داخلی و خارجی است مورد بررسی قرار گیرد.
نظام قدرت در اسلام که یک مجموعه هماهنگ اعمال قدرت در سطوح خرد و کلان است از مکتب وحی استخراج شود.

محدودیت‌های پژوهش:
محدویتی جز اشتغالات کاری وجود نداشته است.

سال نشر

۱۳۹۲

تیراژ

۱۰۰۰

نوبت چاپ

اول

تعداد صفحات

۱۶۰

شابک

۹۷۸۶۰۰۲۱۴۲۷۷۱

نویسنده

اصغر آقا مهدوی

ناشر

دانشگاه امام صادق (ع)

نقد و بررسی

هیچ دیدگاهی هنوز نیست.

اولین نفری باشید که نظر می دهید “قدرت سیاسی”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

18 − 17 =