جلد پشتی
داخل رو نگاه کنید

عوامل موثر در تشخیص موضوعات احکام

در معروض حكم شرعي، مؤلفه هاي مختلفي وجود دارد كه بررسي معيارها و مراجع معتبر در تشخيص آنها موضوع اصلي اين رساله است. در فرايند استنباط احكام شرعي، همان گونه كه بحث از حكم ضروري است، بحث و بررسي راجع به «معروض يا موضع حكم» و آنجه در تعيين اين معروض دخالت دارد نيز اجتناب ناپذير است. از اين رو تعيين معيارها و مراجع معتبر در تشخيص آن مهم و ضروري است. دامنه اين تحقيق، اصول و فقه امامي است.

رساله حاضر در ضمن سه فصل ارائه شده است. فصل اول به «مفاهيم و تقسيمات» اختصاص پيدا كرده و در آن از مفاهيمي هم چون «موضوع حكم»، «متعلق حكم» ، «متعلق المتعلق» ، «مجعولات شرعي» و «عرف» سخن گفته شده است. عنوان فصل دوم «فتاواي اختلافي به لحاظ تشخيص موضوع حكم» است. فتاوايي كه به دليل اختلاف در تشخيص موضوع، با هم متفاوت اند، در قالب دو عنوان «اختلاف در شناسايي مفهومي» و «اختلاف در مصداق يابي» در اين فصل آمده است. فصل سوم كه بحث اصلي رساله است به «عوامل مؤثر در تشخيص موضوع» اختصاص يافته و در آن از شش عامل اجتهاد، عرف عام، عرف خاص، دقت هاي علمي وعقلي، تشخيص مكلف و بهره گيري از نشانه هاي شرعي سخن به ميان رفته است.

اجتهاد مصطلح در شناسايي موضوعات عرفي، نقشي انحصاري ندارد؛ ولي اظهار نظر فقيه به صورت جزيي، مجاز و حتي در مواردي لازم است. اجتهاد در مصداق يابي، عاملي مؤثر به شمار نمي رود. عرف عام در حوزه شناسايي مفهومي و نيز تطبيق بر مصاديق، حجت است. در تعارض ميان عرفها (عرفهاي خاص) هر جا قرينه‌اي خاص بر حجيّت عرفي وجود نداشته باشد، تنها عرف صدور، حجت است. اما پس از اينكه دليلي بر حجّيت عرفهاي بعد، اقامه شد و محدوده اعتبار آن عرف از دليل به دست نيامد، بايد تنها به حجّيت ِعرف مكلّف، بسنده كرد. يعني پس از عرف صدور، تنها عرف زمان يا مكاني حجت است كه مكلّف در آن عرف، قصد انجام عمل را دارد.

راجع به دقت هاي علمي و عقلي؛ تا آنجا که اين دقت ها براي کشف نظر عرف در مفهوم شناسي نياز باشد, پذيرفتني است؛ اما فراتر از آن جايگاهي ندارد. اما در تشخيص موضوعات خارجي, معمولاً رعايت دقّت هاي علمي و عقلي هم لازم است. تشخيص مكلف، اگر قطع آور باشد، حجت است و در غير اين صورت، تنها در موضوعات صرفه و موضوعات خارجي، حجت است. نشانه هاي شرعي در تشخيص موضوع، حجت است.

موضوع:

موضوع حکم (فقهی اصولی)

 

مخاطبان اصلی:

طلاب سطوح عالی حوزه

 

مسائل اصلی:

این کتاب به دنبال شناسایی راههایی برای تشخیص ملاکهای موضوع حکم است.

منظور از «موضوع» هر آن چیزی است که معروض حکمی شرعی قرار می گیرد و ملاکهای تشخيص از زوايای مختلف قابل بررسی است. يکی از اين زوايا _ که شايد مهمترين آنها هم باشد _ عوامل تأثير گذار در تشخيص موضوع است.

 

اهداف:

همان گونه كه بحث از حكم در شناخت فرامين شرعي ضروري است، بحث و بررسي راجع به «معروضِ حكم» و آنچه در تعيين اين معروض، دخالت دارد نيز اجتناب ناپذير است. در واقع شناخت  دقيق و كامل «معروضِ حكم»، شرط لازم براي عمل به حكم به شمار مي‌رود. نقش «معروضِ حكم» و عوامل دخيل در آن، نسبت به صدور فتوا بسان نقش علّت براي معلول است.

 

نتایج:

در فرايند استنباط احكام شرعي، همان گونه كه بحث از حكم ضروري است، بحث و بررسي راجع به «معروض يا موضوع حكم» و آنچه در تعيين اين معروض دخالت دارد نيز اجتناب ناپذير است. از اين رو، موضوع کتاب حاضر، «تعيين معيارها و مراجع معتبر در تشخيص موضوع» و دامنه آن، اصول و فقه امامي است.

کتاب حاضر در ضمن سه فصل ارائه شده است؛

فصل اول به «مفاهيم و تقسيمات» اختصاص پيدا كرده و در آن از مفاهيمي هم چون «موضوع حكم»، «متعلق حكم»، «متعلق المتعلق»، «مجعولات شرعي» و «عرف» سخن گفته شده است. عنوان فصل دوم «فتاواي اختلافي به لحاظ تشخيص موضوع حكم» است. فتاوايي كه به دليل اختلاف در تشخيص موضوع، با هم متفاوت اند، در قالب دو عنوان «اختلاف در شناسايي مفهومي» و «اختلاف در مصداق يابي» در اين فصل آمده است. فصل سوم كه بحث اصلي کتاب است به «عوامل مؤثر در تشخيص موضوع» اختصاص يافته و در آن از شش عامل اجتهاد، عرف عام، عرف خاص، دقت هاي علمي و عقلي، تشخيص مكلف و بهره گيري از نشانه هاي شرعي سخن به ميان رفته است.

 

ویژگی های ممتاز و انحصاری اثر:

برخی از نوآوری های کتاب مزبور را شاید بتوان چنین خلاصه کرد:

ـ اصل طرح این موضوع به عنوان موضوعی مستقل در مباحث فقهی

ـ جمع آوری  و انسجام نظر فقیهان در عوامل مختلف

ـ بررسی و نقد این انظار و گزینش نظر صحیح

ـ ارائه ملاکهایی برای تشخیص در هر مورد

 

سال نشر

۱۳۹۴

تیراژ

۵۰۰

نوبت چاپ

دوم

تعداد صفحات

۱۵۶

شابک

۹۷۸-۹۶۴-۷۶۷۳-۸۹-۱

تقدیرنامه و جوایز

شایسته تحسین در پانزدهمین همایش کتاب سال حوزه

نویسنده

سید جعفر علوی

ناشر

دانشگاه علوم اسلامی رضوی

نقد و بررسی

هیچ دیدگاهی هنوز نیست.

اولین نفری باشید که نظر می دهید “عوامل موثر در تشخیص موضوعات احکام”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

2 × 5 =