جلد پشتی
داخل رو نگاه کنید

عقل‌گرایی و نص‌گرایی در تشیع (با بررسی تطبیقی دیدگاه‌های شیخ صدوق و شیخ مفید)

چکیده:
با آغاز غیبت امام دوازدهمأ دوره حیرت در جامعه شیعی آغاز می­شود؛ از سویی جامعه شیعی از درون با پرسش­هایی مواجه است و از سوی مقابل نیز شیعیان با شبهات و پرسش­هایی از طرف فرقه­ها و مکاتب دیگر به ویژه زیدی­ها و معتزله مواجه شده­اند. با توجه به این فضای فکری است که دو مکتب قم و بغداد با دو رویکرد نص­گرایانه و عقل‌گرایانه دو منظومه معرفتی شیعه را شکل داده­اند. با توجه به بحران­های دوره حیرت است که شیخ صدوق و شیخ مفید تلاش می­کنند با نوآوری­های خود در دایره دو رویکرد نص­گرا و عقل­گرا، جامعه شیعی را از این بحران خارج سازند. با توجه به آنچه گفته شد، نوشتار حاضر تلاش دارد به این پرسش بپردازد که در یک بررسی تطبیقی، عقل چه جایگاهی در منظومه معارف مکتب عقل‌گرای بغداد و نص‌گرای قم داشته است و نوآوری­های شیخ صدوق و شیخ مفید در جایگاه عقل چیست. در پاسخ به این پرسش تلاش خواهد شد تا نشان داده شود که جایگاه عقل در معارف شیعی و صورت‌بندی نص­گرا و عقل­گرا در دو مکتب قم و بغداد پس از عصر غیبت معصوم} به دلیل آموزه­های اهل‌بیت] با شکاف عمیقی که در کلام و فقه اهل سنت با دو رویکرد اشعری و معتزلی به وجود آمد، مواجه نشد و  پس از آغاز عصر غیبت و نیازهای جوامع شیعی در این عصر، شیخ صدوق و شیخ مفید با نوآوری­های خود در حدیث شناسی و علم کلام جایگاه عقل در معارف شیعی را رشد دادند که تأثیرات آن از حدیث‌شناسی به علم کلام و سپس به فقه و اصول فقه انتقال یافت و عقل به عنوان ادله چهارم در فقه جای گرفت.