جلد پشتی
داخل رو نگاه کنید

سناریو‌های تکوین علم اجتماعی اسلامی: ‌ امکان/امتناع

چکیده:
این مقاله، ‌صرفاً به‌عنوان یک موضع نظری معرفتی (‌و نه رتوریک سیاسی ایدئولوژیک) به سناریوهای تکوین یک علم اجتماعی اسلامی (‌امکان/امتناع)‌ می‌پردازد. براساس استدلال‌هایی مبتنی بر معرفت‌شناسی و منطق رشد علمی، این مقاله درصدد است نشان دهد که شکل‌گیری یک علم اجتماعی اسلامی هم «ممکن» است و هم «ممتنع»، اما امتناع از تکوین یک علم اجتماعی اسلامی بیشتر از نوع «عملی» است تا «ذاتی». امتناع عملی بیش از هر چیز ناشی از طرح علم اجتماعی دینی در چشم‌اندازی کاملاً محدود از علم و رشد عملی است. بنابراین، امتناع «در عمل» به موانعی مانند زمان‌بری، کافی نبودن دانش دینی در همه عرصه‌ها، توجه نکردن به دیگر سرچشمه‌های معرفت، استریل کردن متافیزیکی، عدم اتکای به عقل و بافت‌زدایی دانش اجتماعی اشاره دارد.
نوع دیگری از امتناع نیز متصور است؛ ‌یعنی ممکن است بیشتر به خاطر انعطاف‌ناپذیری مدل علم‌شناسی فلسفی باشد که بر مبنای آن نمی‌توان معرفت علمی را به هر اندازه و به هرطور با هر سلیقه سازگار کرد. تو گویی توصیه به احتراز از رفتن به سمت تکوین علم اجتماعی اسلامی می‌خواهد نشان دهد که ادعای هر علم اجتماعی نو‌پدید (‌از جمله علم اجتماعی اسلامی)‌ باید ادعایی متکی به «اجتماعیت» (‌عرفی بودن)‌ و «علمیت» (معرفتی بودن)‌ باشد‌ ‌و این میسّر نیست مگر تن دادن به همان قواعد علم‌شناسیِِِِ فلسفی و معرفت‌شناسیِِِِ علمی بر پیشینة ساخته شده قبلی.
باری در مقاله حاضر تلاش شده است تا با طرح چشم‌اندازی گسترده‌تر و قرار دادن مفهوم علم اجتماعی اسلامی در مدلی پویا از علم‌شناسی فلسفی و الگوی رشد علمی (مدل پویای تولید علم) تصویری پویا از علم اجتماعی دینی تصویر شود. این تصویر نیز مانند هرگونه معرفتی دستخوش تغییر و تحول خواهد بود و پیامش آن است که تلاش‌های نظری ما برای تعریف رابطه دین و علم و رشد نظریه‌های اجتماعی دینی (اسلامی) جریانی بی‌پایان خواهد بود. نمی‌توان یک بار و برای همیشه آن را تعریف کرد و کار را تمام شده پنداشت. خود این تعریف و بازتعریف‌ها نیز بخشی از علم اجتماعی دینی خواهد بود.

تحصیلات

مسعود کوثری: –
سید محمود نجاتی حسینی:‌ –

سمت

مسعود کوثری: دانشیار جامعه‌شناسی، گروه ارتباطات دانشگاه تهران
سید محمود نجاتی حسینی:‌ استادیار جامعه‌شناسی، مدیر بخش جامعه‌شناسی دین در مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران

تعداد صفحات

28

فصلنامه

دوفصلنامه علمی-پژوهشی اسلام و علوم اجتماعی، دوره 7، شماره 13، بهار و تابستان 1394

نویسنده

سید محمود نجاتی حسینی,

مسعود کوثری

ناشر

پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

نقد و بررسی

هیچ دیدگاهی هنوز نیست.

اولین نفری باشید که نظر می دهید “سناریو‌های تکوین علم اجتماعی اسلامی: ‌ امکان/امتناع”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

15 − 1 =