زيبايي شناسي گونه هاي جناس در نهج البلاغه

چکیده:
جناس همانندي دو کلمه در لفظ با اختلاف آن ها در معناست. جناس از مهم ترين عناصر علم بديع است و به وضوح در نهج البلاغه ديده مي شود. هدف از به کارگيري جناس تاليف کلام به گونه اي است که بر زيبايي فني آن افزوده شود، و باعث مي شود که متکلم در تعبير سخن خود به اوج کمال فني نايل آيد. اين صنعت در ادبيات عرب و به ويژه در شعر بسيار کاربرد دارد و فني براي زيبايي لفظي محسوب مي شود. جناس باعث ملکه شدن معنا در ذهن شنونده و افزوده شدن تناسق و تناسب کلام مي شود، اگرچه زياده روي در کاربرد آن کلام را مستهجن مي کند. در کتاب ارزشمند نهج البلاغه نيز صنعت جناس موسيقي داخلي متون ادبي آن را تشکيل مي دهد، که اين موسيقي با تداعي معاني مختلف موجب التذاذ مي شود و روح و جان شنونده را به تسخير خود در مي آورد و به گسترش تخيل ذهني او کمک مي کند. به رغم کارکرد جناس در زيبايي آفريني، اين پديده ادبي در نهج البلاغه کم تر مورد توجه و بررسي قرار گرفته است. پژوهش حاضر با بهره گيري از روش توصيفي – تحليلي درصدد است تا جستاري در زيبايي شناسي گونه هاي جناس در نهج البلاغه داشته باشد. ابتدا نگاهي گذرا به جايگاه ادبي و بلاغي نهج البلاغه دارد و پس از تامل در کارکرد جناس نمونه هايي از نهج البلاغه را به عنوان شاهد مثال گونه هاي جناس مي آورد تا زيبايي هاي اين عنصر بديع نشان داده شود و اثر اين پديده آوايي در بيان معنا تبيين شود.
دستاورد کلي پژوهش آن است که در کلام امام علي (ع) زيبايي شناسي لفظي يا صوري با زيبايي شناسي معنوي و معنايي هم زمان به کار گرفته شده و صنعت جناس نيز از مهم ترين صنايع بديع در اين کتاب است که با ايجاد نوعي موسيقي زيبا و طنين انداز سبب تداعي معاني مختلف يک لفظ واحد مي شود.