جلد پشتی
پیش نمایش

حقوق كودك (مطالعه تطبيقي در اسلام و اسناد بين المللي)

دانشگاه مفید - یونیسف

اگر بگوییم حقوق بشر در اسلام از حقوق کودک آغاز شده است سخن به گزاف نیست. فصول پنجگانه و گفتارهای متعدد این كتاب تلاشي است تا جایگاه شایسته کودکان را در آموزه های اسلام بويژه با تاكيد بر سيره عملی و گفتاری پیامبر(ص) و پیشوایان دین نشان دهد. فقیهان مسلمان نيز در پرتو این آموزه ها در میراث عظیم فقهی به مناسبت های گوناگون از حقوق کودکان و وظایف بزرگسالان نسبت به آنان بحث نمودند. ابواب «احکام الاولاد» در مجموعه های روایی و فقهی را می توان نمونه ای از پیشینه مباحث حقوق کودک در اسلام نزد فقیهان و حقوقدانان مسلمان دانست.
حق حیات کودکان، اصل مصالح عالیه کودکان(غبطه كودكان)، عدم تبعیض میان آنان، پیش از آنکه در چارچوب تعهدات بین المللی دولت ها جای گیرد، به عنوان اصولی راهنما نزد مسلمانان مورد توجه بوده و هست. در حقوق اسلام کودکان و نوجوانان برای بقاء و رشد خود از حق بر نام و تابعیت، حق بهداشت و سلامتی، حق بازی و تفریح، حق آموزش و پرورش، حق زندگی و مراقبت در کنار والدین و حق تامین اجتماعی برخوردارند. آنان در پرتو حمایت و سرپرستی والدین خود رشد و پرورش می یابند.
آنان همچنین از حق تدبیر امور مربوط به خود، حق ابراز عقیده ی آزادانه، تصمیم گیری و اعتناء به نظراتشان با توجه به سن و توانائی ذهنی برخوردارند. آزادي بيان، از حقوق ثابت و مسلّم كودكان و فرزندان در دين اسلام است، مشروط بر اينكه به نقض حقوق ديگران، امنيت ملي، نظم عمومي، يا اخلاق عمومی و ديني نینجامد. اسلام نه تنها منعی نسبت به حق بر آزادی اجتماعات و شرکت در مجامع مسالمت آمیز ندارد، بلکه این حق را برای همگان از جمله کودکان، منطبق با توانائی های بالنده آنان، به رسمیت شناخته است.
کودکان به حمایت بزرگسالان وابسته اند. از آنان باید در برابر خشونت، محرومیت از محیط خانواده، بهره کشی های اقتصادی، سوء استفاده های جنسی، مواد مخدر و مخاصمات مسلحانه حمایت نمود. از کودکان پناهنده و کودکان تحت سرپرستی (فرزندخوانده) نیز در هر دو نظام حقوقي اسلام و حقوق بین الملل بشر حمایت به عمل آمده است.
والدین، سرپرستان و دولت در برابر این حقوق مسئول اند و باید نهایت تلاش خود را برای دستیابی کودکان و نوجوانان به این حقوق مبذول دارند.
این مطالعه تطبیقی نشان داده است ميان آنچه در اسناد بین المللی در باره حقوق کودکان آمده است با آنچه در آموزه های دینی وجود دارد، تفاوت اساسی دیده نمی شود. بسیاری از آنچه اکنون در اسناد بین المللی در قالب اعلامیه یا پیمان نامه آمده پيش از آن در متون دینی و فقهی با عناوين واجب یا مستحب به عنوان تكليف و يا روش‌هاي اخلاقی و ارشادی توصيه شده است. این عناوین زمانی صادر شده است که دولت ها شکل بسیط داشته و در مفهوم امروزین آن گسترده و به هم مرتبط نبوده اند. اكنون پدیده سازمانهای بین المللی دولتی و غیر دولتی، دولت ها را به یکدیگر پیوند داده و سطح ارتباط ملت ها را با یکدیگر گسترش داده است. شرایط کنونی جامعه بین المللی و جوامع اسلامي ايجاب مي كند پژوهش های حقوق تطبیقی با توجه به نیازهای زمان و در قالب هاي موجود سمت گيري شوند. اکنون زمان آن است تا کدهای اخلاقی و ارشادی که در فقه اسلامي آمده در چارچوب تکالیف و وظایف دولت در قالب هاي حقوقی شناسايي و باز تعريف شوند. این اثر به نوبه خود تلاش کرده است تا نشان دهد در میراث عظیم فقهی و روایی مسلمانان، حقوق کودکان همواره مدنظر بوده و مغفول نمانده است.

موضوع:

مطالعه تطبیقی حقوق کودک در فقه و حقوق اسلامی و جدیدترین اسناد بین المللی

مخاطبان اصلی:
جوامع و نهادهاي مذهبي و پژوهشگران مطالعه تطبيقي فقه اسلامي و حقوق كودكان در اسناد بين المللي
فعالان و نهادهاي درگير حمايت از كودكان و حقوق آنان اعم از مراكز آموزشي و پرورشي و تربيت كودكان،
دانشجويان رشته حقوق بشر، حقوق بين الملل، حقوق عمومي و حقوق جزا ، دبيران و معلمان

مسائل اصلی:
تفاوت ها و شباهت هاي اسناد بين المللي مربوط به حقوق كودكان تا چه ميزان با آموزه ها و موازين اسلامي سازگاري دارد؟ راهكارها در فرض تفاوتها چگونه است؟
دولت جمهوري اسلامي ايران همانند بسياري از کشورهاي اسلامي به کنوانسيون حقوق کودک پيوسته است و خود را به اجراي آن جز در مواردي که با شرع و قوانين ايران در تعارض باشد متعهد دانسته است. مطابق ماده 9 قانون مدني مفاد اين پيمان تا آنجا که مورد قبول است در حکم قانون ايران خواهد بود، همچنين مطابق ماده 42 پيمان نامه دولت ايران همانند ديگر دول عضو متعهد شده است به صورت گسترده اصول و مفاد پيمان نامه را به اطلاع بزرگسالان و کودکان برسانند. کتاب حاضر ضمن بررسي ميزان سازگاري پيمان نامه با موازين اسلامي و نيز حق شرط کلي ايران و برخي کشورهاي اسلامي، به پرسشهاي موجود پاسخ داده است.

اهداف:
تبيين جايگاه كودكان(و اولاد) در آموزه هاي فقهي و اسلامي
گامي در توسعه مطالعه تطبيقي نظام فقهي حقوقي اسلام با يافته هاي ديگر حقوق بين الملل بشر معاصر در حوزه حقوق كودكان
آشنا نمودن جوامع مذهبي نسبت به جديدترين مباحث روز حقوق كودكان در سطح جهاني و منطقه اي

ویژگی های ممتاز و انحصاری اثر:
1- با تكيه بر مبانی و منابع فقهی مكتب جعفري تلاش دارد تا ديدگاه فقيهان و حقوقدانان پيرو مكتب اهل بيت (ع) را در زمينه يكی از مهم‌ترين مباحث قرن حاضر يعنی حقوق كودكان بررسی و تبيين نمايد.
2- با توجه به جديدترين موضوعات مطرح حقوق كودك (حدود 40 موضوع) و توجه به اسناد بين المللی بويژه پيمان‌نامه حقوق كودك تدوين شده است.
3- به روش تطبيقی مسايل حقوق كودكان را مورد مطالعه و بررسی قرار داده است.
4- دانشگاه الازهر در سال 2005 با همكاري يونيسف كتاب راهنمايي در باره حقوق كودكان در اسلام با تاكيد بر منابع اهل سنت تدوين كرده است ولي رويكردي تطبيقي ندارد. اما كتاب حاضر رويكرد متفاوتي دارد و جامع تر است. نويسندگان آن با جستجو در متون دينی تلاش نمودند تا نشان دهند آموزه‌های اسلامي در تاريخ خود سابقه درخشانی در حمايت از كودكان دارد.
5- نويسندگان مقالات اين كتاب سيزده تن از محققان فاضل و برجسته حوزه و دانشگاه هستند.
6- این اثر به زبان های عربی و انگلیسی نیز ترجمه شده است.

دیدگاه‌های دیگر در مورد مسئله اصلی:
در يك نگاه كلي همروي ميان اسناد بين المللي و آموزه هاي اسلامي در تئوري بسيار است ولي به طور مشخص در خصوص آزادي عقيده و بيان، فرزندخواندگي بين كنوانسيون حقوق كودك و يافته هاي فقه اسلامي تفاوت وجود دارد. آموزه هاي اسلامي از كودكان قبل از تولد نيز حمايت به عمل آورده است كه اين امر در اسناد بين المللي ساكت و مغفول مانده است.

محورهای پیشنهادی برای پژوهشگران:
هر يك از گفتارهاي 33 گانه اين كتاب مي تواند به طور جداگانه پژوهش شود. چون اين كتاب به مثابه اصول راهنما است.

محدودیت‌های پژوهش:
فقر متدلوژي مطالعات دين پژوهي در ميان محققان دين پژوه
اشراف و نظارتهاي غير تخصصي و روند طولاني اداري بر امور علمي

 

 

فهرست مطالب:

مقدمه تفصيلي در اهمیت مطالعه تطبیقی، شریعت، فقه و حقوق کودکان

فصل اول: اصول راهنما و حقوق بنیادین
گفتار اول: مصالح عالیه کودک
گفتار دوم: حق حيات كودكان و حمایت از آن
گفتار سوم: اصل عدم تبعيض
گفتار چهارم: حقّ مشاركت، احترام به دیدگاه ها و نظرات کودک

فصل دوم: حق بر بقاء و رشد کودکان
گفتار اول: حق بر هويت و تابعیت
گفتار دوم: حق بر بهداشت و سلامتی
گفتار سوم: حق بر بازي، تفريح و سرگرمي
گفتار چهارم: حق بر آموزش و پرورش
گفتار پنجم: حق زندگی با والدین و وحدت خانواده
گفتار ششم: حق برخورداری از تأمين اجتماعی
گفتار هفتم: حقوق کودکان داراي ناتواني
گفتار هشتم: حقوق كودكان اقليت
فصل سوم: حق کودکان بر مشارکت
گفتار اول: آزادي بيان کودکان
گفتار دوم: حق كودك براي برخورداري از آزادي عقيده ، وجدان و مذهب
گفتار سوم: حق کودک بر آزادی شرکت در تشکل ها و مجامع مسالمت آمیز
گفتار چهارم: حق حريم خصوصی کودکان

فصل چهارم: حق بر حمایت از کودکان
گفتار اول: حمايت از کودکان در برابر خشونت
گفتار دوم: حمایت از كودكان محروم از محيط خانواده
گفتار سوم: حمایت از کودکان فرزند خوانده
گفتار چهارم: حمایت از کودکان پناهنده
گفتار پنجم: حمایت از کودکان در برابر بهره کشی های اقتصادی
گفتار ششم: حمایت از کودکان در برابر مواد مخدر
گفتار هفتم: کودکان و مسئولیت کیفری
گفتار هشتم: حمایت از کودکان در برابر انواع بهره کشی و سوء استفاده جنسی
گفتار نهم: حمایت از کودکان در مخاصمات مسلحانه

فصل پنجم: مسؤوليت ها و وظایف در برابر حقوق کودکان
گفتار اول: مسؤوليت مشترک والدین و دولت
گفتار دوم: حق کودکان در برخورداري از سطح زندگي مناسب
گفتار سوم: مسؤوليت دولتها در شناساندن و اجراي حقوق کودکان

نویسنده

سید مصطفی میر محمدی عزیزی

سال نشر

۱۳۹۳

تیراژ

۳۰۰۰

نوبت چاپ

اول

تعداد صفحات

۴۵۳

شابک

۹۷۸۹۶۴۸۳۱۹۲۰۰

تقدیرنامه و جوایز

شایسته تحسین در هفدهمین همایش کتاب سال حوزه

ناشر

دانشگاه مفید,

یونیسف

نقد و بررسی

هیچ دیدگاهی هنوز نیست.

اولین نفری باشید که نظر می دهید “حقوق كودك (مطالعه تطبيقي در اسلام و اسناد بين المللي)”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پانزده + نوزده =