جلد پشتی
پیش نمایش

جامعه شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی

پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

مباحث این كتاب در قالب پنج بخش تنظيم شده است؛ بخش نخست به بررسی موضوع ازدواج می‌پردازد؛ در بخش دوم، ساختار خانواده و در بخش سوم، كاركردهای خانواده بررسی خواهد شد؛ بخش چهارم به برخی مباحث مهم در حوزه آسيب‌شناسی خانواده و راهكارهای تحكيم آن اختصاص دارد و سرانجام بخش پنجم به پاره‌ای مباحث نظری در حوزه جامعه‌شناسی خانواده می‌پردازد.

هر يك از پنج بخش كتاب، حاوی سه فصل است و به اين ترتيب، پانزده فصل براي اين كتاب طراحي شده است كه به مضمون اين فصل‌ها اجمالاً اشاره مي‌كنيم:

فصل 1: در اين فصل پس از اشاره به مفهوم سنّ ازدواج، مهم‌ترين عوامل افزايش سن ازدواج در دهه‌هاي اخير، شامل مشكلات اقتصادى، تحصيلات عاليه، آزادى‌های جنسى و ارزش‌ها و آداب و رسوم بررسی شده و در پايان اشاره‌ای به هنجار فاصله سنّى بين همسران و ريشه‌های آن صورت گرفته، ضمن آنكه ديدگاه اسلام در اين ارتباط بيان شده است.

فصل 2: در اين فصل، مهم‌ترين قواعد همسرگزينی، شامل محرميت، برون‌همسری، درون‌همسري و همسان‌همسری، و ديدگاه اسلام در باره اين قواعد بررسي شده است.

فصل 3: در اين فصل پس از بررسی الگوهای همسرگزينی و ازدواج در جوامع مختلف، مروری بر مهم‌ترين آداب و رسوم ازدواج، شامل پيشنهاد ازدواج از سوي مرد، عقد ازدواج، مراسم جشن عروسي، پرداخت مهريه از سوی مرد به زن و فراهم كردن جهيزيه از سوی خانواده زن، صورت گرفته است.

فصل 4: در اين فصل، الگوهاى مهم خانواده (هسته‌اى، گسترده، پدرسالار، مادرسالار، پدرمكان، مادرمكان، نومكان، تك‌همسر، چندهمسر، تك‌والدي و ناتنى) و برخی الگوهاى جايگزين خانواده (همخانگى، كمون و‌ زوج‌هاى همجنس‌گرا) به‌اختصار توضيح داده شده‌اند.

فصل 5: در اين فصل، پس از ارائه توصيف كوتاهی در باره پيشينه و وضعيت كنونی تقسيم كار در خانواده، به بررسي نظريه‌های مختلف زيست‌شناختی، روان‌شناختی و جامعه‌شناختي در باره اين موضوع پرداخته شده و در نهايت، ديدگاه اسلام در دو محور تبيين علّى و تبيين غايت‌شناختى تقسيم كار جنسيتى در خانواده بيان شده است.

فصل 6: در اين فصل، پس از مفهوم‌شناسي و ارائه توصيفي مختصر در باره الگوهای توزيع قدرت در خانواده، نظريه‌های مختلف زيست‌شناختی، روان‌شناختي و جامعه‌شناختی در باره اين موضوع بررسی شده و در ادامه، ديدگاه اسلام در اين زمينه در دو بُعد تبيينی و هنجارى بيان گرديده و در نهايت، ارزيابی كوتاهی در باره خانواده دموكراتيك ارائه شده است.

فصل 7: اين فصل به بررسی آن دسته از كاركردهای خانواده می‌پردازد كه اساساً جنبة زيست‌شناختی دارند، هرچند معانی و آثار اجتماعي گسترده‌ای نيز به همراه دارند. اين كاركردها عبارتند از: تنظيم رفتار جنسی، توليد مثل و مراقبت از فرزندان و سالمندان.

فصل 8 : اين فصل به بررسي سه نوع حمايت در خانواده به‌ويژه در روابط بين همسران و روابط ميان والدين و فرزندان می‌پردازد كه عبارتند از: حمايت‌های معنوی، عاطفی و معيشتی.

فصل 9: اين فصل به بررسي كاركردهاي خانواده در زمينه‌های تربيت يا جامعه‌پذيرى و كنترل رفتار همسران و فرزندان و بيان ديدگاه اسلام در اين زمينه‌ها می‌پردازد.

فصل 10: در اين فصل پس از توصيفی از وضعيت خشونت خانگى در جوامع مختلف، به بيان ديدگاه‌هاي گوناگون راجع به عوامل و دلائل بروز اين پديده با تفكيك سه رويكرد تبيين علّى خُردنگر، تبيين علّى كلان‌نگر و تبيين غايت‌شناختى ‌پرداخته شده و در پايان اشاره‌ای به ديدگاه اسلام در اين زمينه صورت گرفته است.

فصل 11: در اين فصل پس از اشاره به تعريف طلاق و برخي آمارهای آن، مهم‌ترين عوامل افزايش طلاق در دهه‌هاي اخير بررسی شده‌اند كه عبارتند از: تغيير نگرش‌ها نسبت به ازدواج، قبح‌زدايي از طلاق، تغيير ساختار خانواده، تغيير نقش‌هاى جنسيتى، استقلال اقتصادى زنان، رفاه اقتصادى، آزادى روابط جنسى، تغيير قوانين طلاق و تغييرات جمعيتی. در ادامه، ديدگاه ارزشی و حقوقي اسلام در موضوع طلاق و راهكارهاي آن در جهت كاهش طلاق بيان شده است.

فصل 12: اين فصل بر پايه آموزه‌هاي ديني و يافته‌های علوم اجتماعي به معرفی مهم‌ترين راهكارهای تحكيم خانواده مي‌پردازد. اين راهكارها در هشت محور ذيل بررسي شده‌اند: اصلاح فرايند همسرگزينی، آموزش همسران، اصلاح نگرش‌ها، تنظيم امور جنسی، فرزندآوری، حمايت اجتماعی، نظارت اجتماعی و تربيت دينی- اخلاقی.

فصل 13: اين فصل، به بررسي چند نظریة مهم در حوزه جامعه‌شناسی خانواده شامل نظریه‌های مبادله اجتماعي، كاركردگرايي، كنش متقابل نمادين، ستيز اجتماعی و فمينيستی می‌پردازد.

فصل 14: در اين فصل، بررسي كوتاهی پيرامون مباحث جامعه‌شناسی خانواده از چشم‌اندازی فلسفي و معرفت‌شناختی صورت گرفته و در خلال آن، پاره‌ای از مفروضات انسان‌شناختي و معرفت‌شناختي صاحب‌نظران اين حوزه نقد شده است. محورهای اصلی اين بررسي عبارتند از: ناديده گرفتن عنصر فطرت، كم‌توجهی به تفاوت‌های طبيعی زن و مرد، بينش سكولاريستی و نسبيت‌گرايی ارزشی.

فصل15: در اين فصل با الهام از آراء مرحوم علامه طباطبايی و استاد شهيد مطهری، نظریه‌ای در باب خانواده ساخته و پرداخته شده است. پس از اشاره به مفروضات اصلي اين نظريه، اجزا و عناصر دروني آن تشريح شده و در پايان، به كاربرد اين نظريه در تبیین بی‌ثباتی خانواده در دوران معاصر، اشاره شده است.

 

موضوع:

بررسی جامعه شناختی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی

مخاطبان اصلی:

طلاب سطح 3 و دانشجویان مقطع ارشد در رشته جامعه شناسی و مطالعات زن و خانواده

اهداف:

این كتاب، علاوه بر تأمین متنی آموزشی برای درس جامعه شناسی خانواده ، هدف اساسی دیگری را دنبال مي‌كند و آن، تثبيت انديشه علوم انسانی اسلامی و به طور خاص، پارادايم جامعه‌شناسی اسلامی در مجامع علمی است كه ضرورت آن در سال‌های اخير بيش از هر زمان ديگری احساس می‌شود.

نتایج:

این کتاب به عنوان متن درسی در تعدادی از دانشگاه ها و حوزه های علمیه برادران و خواهران تدریس می شود.

ویژگی های ممتاز و انحصاری اثر:

كتاب حاضر بر پايه نوعی مطالعه ميان‌رشته‌ای با تلفيق رويكردهای دينی و جامعه‌شناختی تدوين شده است. در ذيل هر موضوع، ابتدا چشم‌انداز كلّى بحث از منظر جامعه‌شناختى و با اشاره به ديدگاه‌هاى نظرى و يافته‌هاى تجربى موجود، ترسيم و سپس گزاره‌ها و نكات قابل استفاده از متون اصلى اسلام يعنى قرآن كريم و روايات منقول از پيامبر اكرم (ص) و امامان معصوم (ع) در ارتباط با آن بحث ارائه شده است.

دیدگاه‌های دیگر در مورد مسئله اصلی:

چالش جامعه شناسی اسلامی هنوز برای بسیاری حل نشده است.

محورهای پیشنهادی برای پژوهشگران:

در این گونه مباحث جامعه شناختي و اسلامی، توجه به یک جنبه دیگر هم نیاز است و آن، بومی سازی مباحث است.

 

محدودیت‌های پژوهش:

خلأ پیشینه تحقیقی با رویکرد جامعه شناسی اسلامی در حوزه خانواده

نویسنده

حسین بستان (نجفی)

سال نشر

۱۳۹۰

تیراژ

۱۵۰۰

نوبت چاپ

اول

تعداد صفحات

۲۴۹

شابک

۹۷۸-۶۰۰-۵۴۸۶-۶۸-۱

ناشر

پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

نقد و بررسی

هیچ دیدگاهی هنوز نیست.

اولین نفری باشید که نظر می دهید “جامعه شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دو × دو =