جلد پشتی
پیش نمایش

جامعه شناسی جنسیت با رویکردی اسلامی

پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران

مباحث این کتاب در قالب سیزده فصل تنظیم شده‌اند. فصل نخست، حاوی مروری بر مهم‌ترین نظریه‌های جامعه‌شناسی جنسیت، شامل نظریه‌های تضاد، کارکردگرایی، مبادله اجتماعی، کنش متقابل نمادین، نقش، انتخاب عقلانی و نظریه‌های فمینیسم لیبرال، مارکسیستی، رادیکال، سوسیالیستی و پسامدرنیستی است.
فصل دوم به بررسی پاره‌ای مبانی پارادایمی شامل مبانی معرفت‌شناختی، انسان‌شناختی و ارزش‌شناختی که شالوده دیگر مباحث کتاب را تشکیل می‌دهند و در فهم بهتر آنها دخیل‌اند، می‌پردازد. رئوس مطالب این فصل عبارتند از: منابع معرفت و مدل‌های تبیین به عنوان مبانی معرفت‌شناختی؛ چیستی انسان، چیستی جامعه، مفهوم‌شناسی جنس و جنسیت و تفاوت‌های جنسی طبیعی به عنوان مبانی انسان‌شناختی و هستی‌شناختی؛ نسبیت یا عدم نسبیت ارزش‌ها، بیطرفی ارزشی و رابطه برابری و عدالت جنسیتی به عنوان مبانی ارزش‌شناختی.
با توجه به اهمیت بحث جامعه‌پذیری جنسیتی، در فصل سوم چند نظریه اصلی در این زمینه، شامل نظريّه‌های روان‌کاوی، يادگيری اجتماعي، رشد شناختى، طرح جنسيتى و همچنين نظریه‌های هنجاریِ جامعه‌پذیری جنسیتی مرور و ارزیابی شده‌اند.
در فصل چهارم، از ابعاد جنسیتی چند ارزش جنسی مهم و اثرگذار در فرهنگ اسلامی شامل عفّت، غیرت، تفکیک جنسی و حجاب سخن به میان آمده است.
فصل‌های دیگر کتاب، هر کدام به یکی از نهادهای اجتماعی و چگونگی بروز و تأثیر جنسیت در آن اختصاص یافته است. نهاد ازدواج با چند محور تجردگزینی، سنّ ازدواج، فاصله سنّی همسران، پيشنهاد ازدواج، آزادی در انتخاب همسر، مهريه و چندهمسرى در فصل پنجم بررسی شده است.
بحث ساختار خانواده با دو محور الگوی تقسیم کار و مدیریت خانواده در فصل ششم و بحث کارکردهای خانواده شامل محورهای تنظيم رفتار جنسى، توليدمثل، مراقبت، جامعه‌پذيرى، تأمین نيازهاى عاطفى، تأمين نيازهاى معیشتى و كنترل اجتماعى در فصل هفتم مطرح شده است.
فصل هشتم به توضیح و تبیین تمایزهای جنسيتی در جنبه‌هاى نهادى دين به‌ويژه باورهای راجع به امور مقدّس، تجربه شخصى عرفانى، اجتماع دينداران، شعائر و مناسك، اسوه‌های دینی، رهبرى و سلسله‌مراتب در سازمان‌هاى دينى و نيز تبليغات دينى مي‌پردازد.
جنسيت در نهاد آموزش و پرورش با محورهاي رویکرد هنجاری اسلام به آموزش زنان، فرصت پيشرفت علمى زنان، محتوای آموزش و ساختار مراکز آموزشی در فصل نهم مورد بحث قرار گرفته است.
رویکرد هنجاری اسلام به اشتغال زنان، تبیین علّی تمایز شغلی زن و مرد، تحلیل کارکردی تمایز شغلی زن و مرد، كار خانگى یا شغل خانه‌داری زنان، رویکرد هنجاری اسلام به دارایی زنان و تبیین تفاوت جنسیتی دارایی‌ها، محورهايي هستند كه در ذيل نهاد اقتصاد در فصل دهم بررسي شده‌اند.
فصل یازدهم به بررسى ابعادى از موضوع جنسیت و سياست اختصاص دارد كه عبارتند از: رویکرد هنجاری اسلام به مشاركت سياسى زنان، چشم‌انداز مشارکت سیاسی زنان در دوران معاصر، تبیین علّی مشارکت سیاسی کمتر زنان و تبيين كاركردى تمايز جنسيتى در حوزه سياست.
جنسيت در نهاد قانون با محورهای سنّ بلوغ قانونى، بزهكارى زنان، خشونت بر ضد زنان، تجاوز جنسی، قوانين و رويّه‌های نظام كيفری و ديه زن و مرد در فصل دوازدهم مورد بحث واقع شده است.
سرانجام فصل سیزدهم به بررسی جنسيت در سایر نهادها و در ضمن پنج محورِ سلامت، فراغت و تفریح، ورزش، ارتباط رسانه‌ای و جنگ، مي‌پردازد.
در هر یک از مباحث کتاب، کوشش شده است ضمن بیان مسئله یا مسائل اصلی و اشاره‌ای گذرا به رویکردهای هنجاری به موضوع مورد بحث و پس از مروری بر تبیین‌های علّی و کارکردی مطرح در ادبیات جامعه‌شناسی جنسيت، تبیین‌هایی با رویکرد اسلامی ساخته و پرداخته شود و به این ترتیب، امکان مقایسه رویکرد اسلامی با رویکردهای رقیب نیز تاحدودی فراهم شده است.

موضوع:
تبیین تمایزات اجتماعی زن و مرد با رویکرد اسلامی

مخاطبان اصلی:
طلاب سطح 3 و دانشجویان مقطع ارشد در رشته مطالعات زن و خانواده و جامعه شناسی

مسائل اصلی:
سؤال محوری این تحقیق: بر پایه آموزه‌های اسلامی و با توجه به یافته‌های جامعه‌شناختی، جنسیت چرا و چگونه در عرصه‌های گوناگون زندگی اجتماعی (شامل خانواده، دین، فرهنگ، آموزش و پرورش، اقتصاد، سیاست، حقوق و سلامت) بروز می‌یابد؟

اهداف:
توجه به کاستی‌های محتوایی منابع و متون درسی جامعه‌شناسی جنسیت در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی کشور و ضرورت رفع آنها، انگيزه اولیه تدوين این كتاب بوده، اما این انگیزه در راستای دستیابی به هدفی وسیع‌تر و جامع‌تر، یعنی تحقق اندیشه علم دینی یا علوم انسانی اسلامی تعریف شده است. بنابراین، می‌توان هدف اصلی این کتاب را نشان دادن ظرفیت متون دینی اسلام برای ارائه تبیین‌های علّی و کارکردی متفاوت و منطبق بر آموزه‌های اسلامی در حوزه جامعه‌شناسی جنسیت و هدف فرعی آن را تدوین متنی آموزشی به منظور پر کردن خلأ موجود در این زمینه دانست.

نتایج:
ارائه تبیین‌هایی علّی و کارکردی با رویکرد اسلامی در محورهای گوناگون جامعه‌شناسی جنسیت (خانواده، دین، آموزش، اقتصاد، سیاست، قانون، بهداشت و درمان و …) به گونه ای که امکان مقایسه رویکرد اسلامی با رویکردهای رقیب نیز فراهم شود، دستاورد اصلی کتاب است.

ویژگی های ممتاز و انحصاری اثر:
تا پیش از انتشار این اثر، متنی درسی که حاوی تبیین‌هایی با رویکرد اسلامی در محورهای گوناگون جامعه‌شناسی جنسیت باشد، در دسترس نبوده است.

دیدگاه های دیگر در مورد مسئله اصلی:
برخی اساتید معتقد بودند هنوز ادبیات غنی برای تدوین متن درسی در زمینه جامعه‌شناسی جنسیت تولید نشده است و قدری برای کار زود است.

محورهای پیشنهادی برای پژوهشگران:
پژوهش هایی تجربی برای ارزیابی فرضیه های منتج از دیدگاه نظری ارائه شده در این کتاب می توان پیشنهاد داد. چنین پژوهش هایی می توانند به جرح و تعدیل و تکمیل مباحث نظری کمک کنند.

محدودیت‌های پژوهش:
به سبب غلبه گفتمان فمینیستی بر مباحث جنسیتی، این تحقیق با مشکل کمبود جدی منابعی با نگاه اسلامی مواجه بود.

نویسنده

حسین بستان (نجفی)

سال نشر

۱۳۹۴

تیراژ

۲۰۰۰

نوبت چاپ

اول

تعداد صفحات

۲۴۲

شابک

۹۷۸-۶۰۰-۲۹۸-۱۰۸-۰

تقدیرنامه و جوایز

شایسته تقدیر در هجدهمین همایش کتاب سال حوزه

ناشر

پژوهشگاه حوزه و دانشگاه,

مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران

نقد و بررسی

هیچ دیدگاهی هنوز نیست.

اولین نفری باشید که نظر می دهید “جامعه شناسی جنسیت با رویکردی اسلامی”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پنج × پنج =