جلد پشتی
داخل رو نگاه کنید

تفسیر موضوعی روایی؛ چیستی، مبانی و روش

(دیدگاه 1 کاربر)

انگیزه انجام این پژوهش پاسخ به این پرسش بود که چگونه می توان از ظرفیت بالا و بالقوۀ روایات، در تفسیر موضوعی استفاده کرد، بدون اینکه ماهیت «تفسیر موضوعی» دچار خدشه شود و قرآنی بودنِ پژوهش محفوظ بماند. لذا نوعی از تفسیر موضوعی مبتنی بر روایات پیشنهاد شد.
شاید از ارتباط «تفسیر موضوعی» و «تفسیر روایی» (یا روایات) بتوان تصویرهای متعددی ارائه نمود و تلقی‌های مختلفی را توضیح داد. به عنوان نمونه می توان به این چند تصویر اشاره کرد:
1. تفسیر رواییِ یکی از موضوعات قرآنی؛ مثلا موضوعی چون «غنا» انتخاب گردد، آیات آن استخراج و سپس با استفاده از روایات تفسیری به تفسیر آیات موضوع پرداخته شود.
2. گردآوری روایاتی که به نوعی تفسیر موضوعی انجام داده‌اند که می توان آن مجموعه را تلاش های روایی در زمینۀ تفسیر موضوعی دانست.
3. بررسی موضوعی مشخص در قرآن و سپس مطالعه آن موضوع در روایات و سپس گزارش تلفیقی نتایج این دو مطالعه؛ به عنوان نمونه موضوع «ایمان»، در آیات و روایات بررسی گردد و نتایج به شکل تلفیقی در ساختاری منطقی ارائه گردد.
4. بررسی موضوعات مختلف در روایات تفسیری؛ به عنوان نمونه «بررسی نهاد خانواده در روایات تفسیری» یا «مفهوم شناسی تاویل در روایات تفسیری» یا «مفهوم شناسی تفسیر در روایات تفسیری».
5. بررسی روایات تفسیری متعلق به موضوعات عام؛ به عنوان نمونه بررسی روایات تفسیری آیات اجتماعی یا آیات سیاسی یا آیات اخلاقی یا آیات فقهی. یکی از نتایج چنین پژوهش هایی روش شناسی معیار در تعامل با آیات اجتماعی یا سیاسی را در پی خواهد داشت.
تمامی این تلقی‌ها و احتمالات، تلاش‌های مبارکی است برای ایجاد پیوند میان تفسیر موضوعی و روایات و هر یک دریچه ای است برای انجام پژوهش های سودمند.
در کنار این تصویرهای ترسیمی، کتاب حاضر نگاهی دیگر به ارتباط میان تفسیر موضوعی از یک طرف و روایات از طرفی دیگر افکنده است. این نگاه، بر گرفته از باوری است که می گوید عمدۀ روایات معارفی ریشه در آیات قرآن دارد و بنا بر همین باور، سازوکار اصلی آن مبتنی بر «تفسیر معکوس روایات» است. بنابراین این گونۀ تفسیر موضوعی، مبتنی بر این اصل است که عمدۀ روایات معارفی اهل بیت (علیهم السلام) ریشه در قرآن کریم دارد و طبیعی هم همین است چرا که وقتی امام رضا (علیه السلام) هر سه روز یک ختم قرآن انجام می دادند، باید سخنان اهل بیت (علیهم السلام) انعکاسی پیدا یا پنهان از آیات قرآن باشد.
ساز و کار اصلی تفسیر موضوعی روایی، جستجوی ریشه های قرآنی روایاتِ موضوع و «هندسه روایی موضوع» در قرآن است.
تفسیر موضوعی روایی مد نظر این کتاب، قرائتی خاص در میان انواع نگرش ها به تفسیر موضوعیِ روایی است. لذا برای اشاره به این قرائت، از اصطلاح «تمر» استفاده شده است.
از مزایای روش تمر، بی نیازی از دانش رجال در فرایند پیشنهادی است. به این معنا که وقتی روایاتِ موضوع به قرآن بازگردانده شوند دیگر نیازی به کاوش از سند و صدور روایت نداریم چون در «تمر» بنا نیست به روایات استناد شود، بلکه به آیات استناد می شود. ما نام این عملیات را «تفسیر معکوس روایات» گذاشته ایم. به عنوان مثال در روایت بیان شده است که «مَن عَیَّر بِشئٍ بُلِیَ به» عیب جویی به ابتلای فرد به آن مشکل می انجامد؛ در اینجا با تفسیر معکوس می توانیم به آیه ای برسیم که همین مطلب را بیان کرده است، یعنی ‎ «ان شانئک هو الابتر».
همچنین به اختصار می توان گفت روایات در تفسیر موضوعی سه کارکرد مهم دارند که در این کتاب بر هر سه مورد تاکید شده است:
1. ارائه فهم معصوم (علیه السلام) از آیات موضوع؛
2. ارائه ابعاد مختلف موضوع، برای پیگیری آنها در آیات؛ این امر گاه به کشف آیات جدید می انجامد، گاه دریچه ای جدید از موضوع در قرآن می گشاید و گاه سبب تعمیق فهم آیات موضوع می گردد.
3. ارائه مبانی راهگشا برای تسهیل و توسعه تفسیر موضوعی.
مورد اول و سوم اختصاصی به تمر ندارد، بلکه فصل ممیز آن، مورد دوم است که سازوکار ویژۀ آن به همراه دیگر مباحث نظری لازم در تفسیر موضوعی و نیز فرآیند انجام تحقیق موضوعی در قرآن کریم، مورد بررسی قرار گرفته است.
بر اساس سازوکار ویژه ای که برای دخالت روایات در تفسیر موضوعی در این کتاب پیش بینی می شود می توان ظهور یک تفسیر موضوعی روایی جامع در قلمرو موضوعات درون قرآنی را نوید داد.

موضوع:
روش شناسی تفسیر موضوعی با بهره گیری از ظرفیت روایات

مخاطبان اصلی:
قرآن پژوهان ـ اساتید و دانشجویان علوم قرآنی

مسائل اصلی:
1ـ فرایند گام به گام شناخت دیدگاه قرآن درباره یک موضوع چیست؟
2ـ جایگاه درست و بایسته روایات در تفسیر موضوعی چیست؟
3ـ روایات تفسیری در تسهیل و توسعه روش شناسی تفسیر موضوعی چه نقشی دارند؟

اهداف:
مهمترین هدف کتاب ارائه یک شیوه ابتکاری برای به کارگیری صحیح روایات در فرایند مطالعات موضوعی در قرآن کریم است.

نتایج:
با استفاده از تفسیر معکوس روایاتِ پیرامون موضوع، می توان هندسه روایی موضوع را در قرآن بازیابی نمود، لذا آیات، مطالب و ابعاد دقیق تر و بیشتری پیرامون موضوع کشف نمود، بدون اینکه قرآنیت پژوهش خدشه دار شود.

ویژگی های ممتاز و انحصاری اثر:
1ـ ارائه سازوکاری گام به گام برای انجام پژوهش های موضوعی در قرآن کریم.
2ـ ارائه روش بهره گیری از ظرفیت روایات در ارتقا و تعمیق تفسیر موضوعی بدون اینکه ماهیت تفسیر موضوعی دستخوش تغییر قرار گیرد.
3ـ برخی از مبانی تسهیل گر تفسیر موضوعی که در روایات قابل استخراج است را برای اولین بار معرفی نموده است.

محورهای پیشنهادی برای پژوهشگران:
سازوکارهای تفسیر معکوس روایات

سال نشر

۱۳۹۷

تیراژ

۵۰۰

نوبت چاپ

اول

تعداد صفحات

۲۲۰

شابک

۹۷۸۹۶۴۴۹۳۹۸۹۱

نویسنده

مهدی کمانی نجف آبادی

ناشر

دارالحدیث

1 بررسی برای تفسیر موضوعی روایی؛ چیستی، مبانی و روش

  1. مهدی کمانی نجف آبادی

    سلام. بنده مولف کتاب هستم. وقتی بخش توضیحات کتاب را مطالعه کردم، متوجه شدم نویسنده این بخش چقدر دقیق، درست و موجز نکات لازم کتاب را دریافته و منعکس کرده است. از ایشان تشکر می کنم.

افزودن دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سه × یک =