جلد پشتی
داخل رو نگاه کنید

تحلیل منطقی- معناشناختی «برهان»

چکیده:

«برهان» واژه‌ای است عربی به معنای «حجت و استدلال» و در منطق صوری معادل واژة یونانی «ἀπόδειξις» (اپودئیکسیس) و یکی از اقسام قیاس است؛ یعنی قیاس مرکب از گزاره‌های یقینی. گزاره‌ها‌ی یقینی بر دو قسم‌اند: گزاره‌های بدیهی و گزاره‌های غیربدیهی یا نظری که در جریان استدلال قیاسی صحیح درنهایت به یک گزاره بدیهی می‌انجامند. به باور منطقیون و فیلسوفان اسلامی، برهان در مرتبه معرفت عقلی، دارای برترین اعتبار معرفتی است. همچنین واژه برهان در هشت مورد از آیات قرآن به کار رفته است؛ لیکن با دو کاربرد مختلف: یکی کاربرد متعارف حجت و استدلال به مثابه امری ذهنی یا فکری که می‌تواند به بیان لفظی یا کتبی درآید. برهان به این معنا اعم از برهان منطقی است؛ یعنی رابطه برهان قرآنی به این معنا و برهان منطقی، عام و خاص مطلق است. دیگری امور و اشیای واقعی یا خارجی غیر از استدلال متعارف. به نظر می‌رسد با سه شیوه می‌توان به تحلیل و توضیح این کاربرد دوگانه برهان در قرآن پرداخت: 1. با توجه به تفکیکی که منطقیون میان «معنای حقیقی» و «معنای مجازی» لحاظ می‌کنند؛ 2. با توجه به تفکیکی که معناشناسان میان «معنای اصلی» و «معنای نسبی» قائل می‌شوند؛ 3. با توجه به تفکیکی که فلاسفة تحلیلی میان «معنا» و «مصداق» (مدلول) در نظر می‌گیرند. بنابراین در نوشتار حاضر کوشش شده است از ظرفیت این سه دانش (منطق، معناشناسی و فلسفه) در تبیین دو کاربرد قرآنی برهان بهر‌ه گیری شود.

[pdf-embedder url=”https://ketabshenakht.com/wp-content/uploads/2020/09/ZEHN_Volume-15_Issue-58_Pages-101-122.pdf” title=”ZEHN_Volume 15_Issue 58_Pages 101-122″]

تحصیلات

سمت

مهدی عباس‌زاده استادیار و عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

تعداد صفحات

22

فصلنامه

فصلنامه علمی پژوهشی ذهن- دوره 15، شماره 58، تابستان 1393

نویسنده

مهدی عباس زاده

ناشر

پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

نقد و بررسی

هیچ دیدگاهی هنوز نیست.

اولین نفری باشید که نظر می دهید “تحلیل منطقی- معناشناختی «برهان»”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.