جلد پشتی
داخل رو نگاه کنید

ادراکات شهودی نفس در حکمت سینوی و برخی پیامدهای معرفت شناختی آن

چکیده:
حوزه­ معرفت­ شناسی تفکر ابن­ سینا آبستن نظریات بدیعی است که اگرچه در تفکرات فلاسفه­ پس از او بُروزی تام یافت؛ اما می ­توان ظهور صریح یا ضمنی آن­ را در آراء بدیع شیخ الرئیس رصد کرد. این ویژگی باعث می­ شود تا بتوان حوزه­ معرفت­ شناختی تفکر شیخ را به دو حوزه­ مشایی ـ ارسطویی و مشرقی تقسیم کرد. ابن ­سینا به تبعیت از اسلاف مشایی خویش، ادراکات نفس را در قسم حصولی منحصر کرده و با اتکا به نظریه­ تجرید و تقشیر معرفتی به تشریح کیفیت تحصیل این‏گونه ادراکات برای نفس پرداخته است؛ اما وی در تفکر مشرقی خویش به واسطه­ روی ­آورد بدیعی که در قبال دو قوه­ حس مشترک و خیال در نمط پایانی اشارات یافته است، تحصیل و حفظ ادراکاتی شهودی و غیرحصولی را به این دو قوه نسبت می­ دهد که به معنای توسع ادراکات نفس در قسم شهودی و غیرحصولی در حکمت سینوی است و لاجرم نمی­ توان کیفیت تحصیل شان را به واسطه­ فرایند تجرید معرفتی تبیین کرد. ابن ­سینا به واسطه­ فهم اشتداد وجودی نفس و لحاظ آن به عنوان نردبان اشتداد معرفتی آن، بر خلاف موضع جزم ­گرایی، واجد رویکردی در حوزه­ معرفت‏ شناسی اسلامی می­ شود که امکان تحصیل معرفت مطابق با واقع تا حدودی در آن تعبیه شده است.