جلد پشتی
داخل رو نگاه کنید

اختیار انسان از منظر فخر رازی و محمدحسین طباطبایی

چکیده:

جبر و اختیار از مسائل اختلافی میان متکلمان و فلاسفه است که هر یک برای آن راه‌حلی مطرح کرده‌اند. فخر رازی به پیروی از مکتب اشعری، نظریه کسب را می‌پذیرد ولی آن را به نحوی تفسیر می‌کند که به نظریه اختیار بسیار نزدیک است و حتی نظریه اختیار را در قالب عبارت «لا جبر و لا تفویض بل امر بین الامرین» به‌صراحت بیان می‌کند. از طرف دیگر، انسان را «مضطر فی صورة المختار» می‌داند که در ظاهر نفی اختیار است. فخر رازی به دلیل تفکیک‌نکردن میان رابطه خداوند با مخلوقات، رابطه نفس با وصف اختیار و رابطه آدمی با افعال خود، در تبیین و تحلیل مسئله اختیار دچار تشتت آرا است و سخنان وی در ظاهر تعارض و تناقض دارد، ولی در نهایت به نظریه اختیار می‌رسد. طباطبایی دیدگاه اختیار را برمی‌گزیند و با پذیرش اصل علیت، مراتب هستی و مراتب فاعلیت، هم انسان را فاعل افعالش می‌داند و هم فاعلیت خداوند را با فاعلیت انسان در تعارض نمی‌بیند. وی با انفکاک میان رابطه خداوند متعال با مخلوقات، رابطه نفس با وصف اختیار و رابطه آدمی با افعال خود، مسئله اختیار را تحلیل می‌کند. او معتقد است وقوع هر فعل اختیاری منوط به سه اصل مهم و اساسی است: 1. رابطه طولی فاعلیت الاهی با فاعلیت انسان؛ 2. علت ناقصه دانستن اراده انسان؛ 3. واجب‌بودن وقوع فعل در مقایسه با اراده الاهی و ممکن‌بودن آن در مقایسه با اراده انسانی که همان اختیار است.

[pdf-embedder url=”https://ketabshenakht.com/wp-content/uploads/2020/08/7-3.pdf” title=”7″]

تحصیلات

فاطمه طاهری سلطانی:
دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران ‌مرکزی، تهران، ایران

سمت

عزیزالله افشار کرمانی:
دانشیار گروه فلسفه و حکمت، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران

تعداد صفحات

21

فصلنامه

دو فصلنامه پژوهشنامه امامیه- شماره 10- سال پنجم، پائیز و زمستان 1398

نویسنده

عزیزالله افشار کرمانی,

فاطمه طاهری سلطانی

ناشر

دانشگاه ادیان و مذاهب

نقد و بررسی

هیچ دیدگاهی هنوز نیست.

اولین نفری باشید که نظر می دهید “اختیار انسان از منظر فخر رازی و محمدحسین طباطبایی”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.