تاریخ نگاری ابن طاووس

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

رضی الدین علی بن طاووس (589 ـ 664 هـ) از عالمان مشهور و پرکار شیعه امامیه است که در ردیف آثار و نوشته‌های او، به تاریخ نیز اهتمام شده است. نقش او در تاریخ‌نگاری اسلامی و شیعی قابل توجه است و همانند بسيارى از عالمان و مؤلفان مذهبى، به بيان بخش‏هايى از تاريخ دينى در آثار خود روى آورده است اما كار او تاريخ‏نگارى نيست و نمى‏توان او را مورخ دانست؛ زيرا گزارش‏ها و روايات تاريخى را با هدف ثبت تاريخ نمى‏نويسد؛ بلكه هدفش استفاده‏هاى دينى و مذهبى است. به همين جهت است كه روايات تاريخى در آثار او نه به منظور ثبت تاريخ، بلكه به مناسبت‏هاى گوناگون آمده است. سيد براى نقل تاريخ صرف، كه خصمى در برابر آن وجود ندارد، ضرورتى به ذكر منبع يا سند نمى‏بيند، مانند مواردى كه فقط در صدد بيان واقعه‏اى بوده و بحثى از اقناع يا نقد مخالف نيست. یکی از روش‌های سید در نقل اخبار نیز شیوه ترکیبی است. یعنی مطالبى را از چند منبع گرفته و با هم تلفيق كرده و به صورت گزارش واحدى ارائه می‌کند. این روش‌ها در لهوف به وفور وجود دارد اعم از اینکه خود وی بر مطالب افزوده يا كاسته باشد یا راوی اصلی او چنین کرده است.
در کتاب حاضر پس از معرفی اجمالی سید و زمان حیاتش، به گونه‌شناسی آثار و شناخت نوشته‌های تاریخی وی پرداخته شده است. چگونگی بیان گزارش‌های تاریخی و گزینش اخبار، جایگاه منابع و اسناد در آثار او، نگاه او به تاریخ و آراء خاص او و نقل‌های منحصر به فرد در کتاب‌های وی و سرانجام تأثیرپذیری و تأثیرگذاری او در تاریخ تشیع از مطالبی است که به آن پرداخته شده است. از آنجا که مشهور‌ترین اثر تاریخی ابن‌طاووس مقتل لهوف است، از این کتاب سخن گفته شده و تفصیل منبع‌شناسی و نسخه‌شناشی این مقتل، در اثر دیگری منتشر شده است.

موضوع:

آراء و آثار تاریخی سید ابن طاووس

مخاطبان اصلی:
محققان و عموم

مسائل اصلی:
کتاب در پی پاسخ به این پرسش است که سید ابن‌طاووس چه روشی در نگارش روایات تاریخی داشته است. سؤالات جزئی‌تر آن است که وی در آثار خود از چه منابعى بهره برده، از چه کسانى روایت کرده، متأثر از چه افرادی است و چه تأثیرى بر مورخان و نویسندگان بعدى داشته است؟

اهداف:
هدف از این تحقیق، شناخت جایگاه ابن‌طاووس در تاریخ‌نگارى تشیع و تبیین تأثیرگذاری‌ او در این مقوله بخصوص وقایعی چون حادثه عاشوراست.

نتایج:
مهم‌ترین یافته‌های کتاب چنین است:
ابن‌طاووس از شخصیت‌هایی است که نقش مهمی در برخی علوم اسلامی از جمله تاریخ‌نگاری تشیع و اهل‌بیت (ع) بر جای گذاشتند.
این عالم پرکار، کتابخانه‌ای بزرگ در اختیار داشته و از منابع و آثاری که بخشی از آنها امروزه وجود ندارد، استفاده کرده و در تدوین کتب خود بدانها مراجعه کرده است. دسته‌ای از عالمان پس از وی با اعتماد بر آنچه سید نقل کرده، مطالب آن کتاب‌ها را پذیرفته‌اند و عده‌ای دیگر به نقد آن مطالب می‌پردازند.
سید بن طاووس مورخ نیست، اما اطلاع و احاطه‌ خوبی نسبت به منابع و گزارش‌های تاریخی دارد. نمونه‌ای از این اطلاع و احاطه را می‌توان در آثار مختلف وی مانند کشف المحجه و سعد السعود مشاهده کرد.
ابن‌طاووس همانند غالب نویسندگان در تدوین تاریخ، پیش‌فرض‌های مذهبی به ویژه کلامی خود را دارد و این پیش‌فرض‌ها در آثار وی کاملاً مشهود است.
مهم‌ترین اثر وی در تاریخ‌نگاری ائمه، کتاب لهوف است که آن را نه به منظور تاریخ که برای زیارت و گریه نوشت. مطالب این کتاب غالباً بدون ذکر منبع و سند و دیدگاه حاکم بر آن، نظریه شهادت‌طلبی است که معتقد است امام حسین (ع) برای کشته شدن قیام کرد.
با آنکه سید غالباً بر شیوه عالمان و محدثان امامی پیش از خود مشی می‌کند در مواردی هم نظراتی خاص یا مخالف مشهور ارائه کرده است. این دیدگاه‌ها یا اخبار، مورد توجه بعدی‌ها قرار گرفت.
تأثیر تاریخ‌نگاری ابن‌طاووس را بایستی از قرن دهم و بخصوص کتب علامه مجلسی و شیخ حر عاملی به بعد دانست. پیش از آن ارجاع به آثار وی دست کم در مقوله تاریخ، بسیار کم است.

ویژگی های ممتاز و انحصاری اثر:
رویکرد تخصصی به موضوع آثار تاریخ ابن طاووس

دیدگاه‌های دیگر در مورد مسئله اصلی:
با توجه به جایگاه ابن طاووس نزد عالمان شیعه، برخی نقدهای تاریخی به وی توجه نشده و مطالب وی مانند لهوف به عنوان مسلمات تاریخی اخذ می شود.

محورهای پیشنهادی برای پژوهشگران:
تحلیل نقش ابن طاوس در تاریخ شیعه

محدودیت‌های پژوهش:
عظمت ابن طاووس و مقام زهد و جایگاه وی نزد شیعه سبب می شود نقد وی چندان مورد توجه نباشد.

نویسنده

مصطفی صادقی کاشانی

سال نشر

۱۳۹۴

تیراژ

۱۰۰۰

نوبت چاپ

اول

تعداد صفحات

۲۲۷

شابک

۹۷۸-۶۰۰-۱۹۵-۲۲۹-۶

ناشر

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

نقد و بررسی

هیچ دیدگاهی هنوز نیست.

اولین نفری باشید که نظر می دهید “تاریخ نگاری ابن طاووس”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

12 − 1 =